أَنْ لا يُظَنَّ بِهِ الّا خَيْراً . « 1 »
يعنى : رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را ديدم كه به دور خانه خدا طواف كرده و مىفرمود : چقدر پاكيزه هستى و چه عطر پاكيزهاى دارى و چقدر داراى عظمتى و پيش خدا از چه حرمت بزرگى برخوردارى ، قسم به آن كه جان محمّد در دست اوست بدون ترديد حرمت مؤمن پيش خدا از حرمت تو بزرگتر است ، جانش و مالش و اينكه درباره او جز به خوبى گمان برده نشود .
2 - انَّ النَبِىَّ صلى الله عليه و آله و سلم نَظَرَ الَى الْكَعْبَةِ فَقالَ : ما اعْظَمَكَ وَ اعْظَمَ حُرْمَتَكَ وَالْمُسْلِمُ اعْظَمُ حُرْمَةً مِنْكَ حَرَّمَ اللَّهُ دَمَهُ وَ عِرْضَهُ وَ انْ يُظَنَّ بِهِ ظَنَّ السُّوءِ . « 2 »
يعنى : رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به كعبه نگاه كرد و فرمود : چه با عظمت هستى و حرمت تو چقدر زياد است ! ولى حرمت مسلمان از حرمت تو بيشتر است ، خدا جان و مال مسلمان و سوء ظنّ درباره او را حرام فرموده است .
ابن اثير گويد :
العِرضُ مَوْضِعُ الْمَدْحِ وَالذَّمِّ مِنَ الْانْسانِ سَواءٌ كانَ في نَفْسِهِ اوْ في سَلَفِهِ اوْ مَنْ يَلْزَمُهُ امْرُهُ . « 3 »
يعنى : عرض خاستگاه مدح يا ذمّ در انسان است خواه اين مدح و يا ذمّ دربارهء خود او باشد و يا دربارهء گذشتگانش و يا كسانى كه به او منتسبند .
3 - انَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله و سلم قالَ ايّاكُمْ وَ الظَّنَّ فَإِنَّ الظَّنَّ اكْذَبُ الْحَديثِ . « 4 »
يعنى : رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود : از سوء ظنّ دورى كنيد كه آن دروغترين احاديث است .
4 - مَنْ اساءَ بِاخيهِ الظَّنَّ فَقَدْ اساءَ بِرَبِّهِ انَّ اللَّهَ يَقُولُ : اجْتَنِبُوا كَثيراً مِنَ الظَّنِّ . « 5 »
يعنى : هركس دربارهء برادر ( دينى ) خود گمان بد ببرد به خدا سوء ظنّ برده است ؛ زيرا خدا مىفرمايد : « اجْتَنِبُوا كَثيراً مِنَ الظَّنِّ » .
هامش
( 1 ) - دُرُّ المنثور ، ج 6 ، ص 92 از ابن ماجه ، از عبد اللَّه بن عمر ، رجوع شود به كشاف ، ج 4 ، ص 372 ؛ تفسير ابن كثير ، ج 4 ، ص 212 .
( 2 ) - كشّاف ، ج 4 ، ص 372 . و در حاشيهء آن از ابن ابى شيبه و بيهقى .
( 3 ) - نهايه ابن اثير ، ج 3 ، ص 209 .
( 4 ) - درالمنثور ، ج 6 ، ص 92 به نقل از مالك ، احمد ، بخارى ، مسلم ، ابى داود ، ترمذى ، ابن منذر و ابن مردويه از ابوهريره ؛ و رجوع شود به قرطبى ، ج 16 ، ص 331 ؛ ابن كثير ، ج 4 ، ص 212 ؛ احكام القرآن جَصّاص ، ج 5 ، ص 228 ؛ ثعالبى ، ج 4 ، ص 190 ؛ نورالثقلين ، ج 5 ، ص 92 از مجمع البيان ؛ نهايه در كلمهء ظَنَّ ؛ ميزان الحكمه ، ج 5 ، ص 625 ؛ در معجم المفهرس الفاظ حديث در كلمه ظَنَّ از بخارى در موارد زياد و از صحيح مسلم و ترمذى و موطّأ مالك و مسند احمد نقل كرده است و نيز مستدرك ، ج 2 ، ص 111 و مسند شهاب ، ج 2 ، ص 97 و در حاشيه آن .
( 5 ) - درالمنثور ، ج 6 ، ص 93 از ابن مردويه و ابن نجّار از عائشه .