يعنى : موقعى كه مؤمن ، برادر مؤمنش را متّهم مىكند ايمان در دلش محو مىشود ، چنان كه نمك در آب حل شده و از بين مىرود .
و نيز آن حضرت از اميرالمؤمنين عليه السلام نقل كرده كه مىفرمايد :
ضَعْ امْرَ اخيكَ عَلى احْسَنِهِ حَتّى يَأْتيكَ ما يَغْلِبُكَ مِنْهُ وَ لا تَظْنُنْ بِكَلْمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ اخيكَ سوُء اً وَ انْتَ تَجِدُ لَها فِي الْخَيْرِ مَحْمِلًا . « 1 »
يعنى : كارهاى برادر مؤمنت را به بهترين صورتش توجيه كن تا موقعى كه خلاف آن براى تو ثابت شود و دربارهء كلمهاى كه از دهان او خارج مىشود تا آنگاه كه امكان حمل آن بر وجه صحيحى وجود دارد سوء ظنّ نكن .
و راه تشخيص سوء ظنّ از خطورات قلبى و يا شكِّ مُعْفُوّ كه در دل انسان وجود دارد ، آن است كه وضع خود را نسبت به برادر مؤمنت مورد دقت قرار دهى ، اگر نسبت به سابق فرق كرده و حالت نفرت از او در دلت پيدا شده و ملاقات او براى تو ناگوار شده است و در رعايت حال و تفقّد از او و احترام كردن به او و اهميّت دادن به حال وى و غگمين شدن از گرفتاريهاى او سست شدهاى ، بدان كه گرفتار سوء ظنّ حرام دربارهء برادرت شدهاى ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرموده است :
ثَلاثَةٌ فِى الْمُؤْمِنِ وَ لَهُ مِنْها مَخْرَجُ فَمَخْرَجُهُ مِنْ سُوءِ الظَّنِّ الّا يُحَقِّقَهُ .
يعنى : سه خصلت وجود دارد كه براى مؤمن راه چارهاى از آنها وجود دارد . . . و راه خلاصى از سوء ظنّ آن است كه آن را مطابق واقع به شمار نياورد .
يعنى قلباً آن را باور نكرده و در دل ايجاد تنفّر و كراهت نكنى و عملًا بوسيلهء اعضا و جوارح خود بدان ترتيب اثر ندهى . « 2 »
اكنون براى اينكه مطلب كاملًا روشن شود ذيلًا به ذكر احاديثى كه در اين زمينه وارد شده است مىپردازيم :
1 - رَايْتُ رَسوُلَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم يَطوُفٌ بِالْكَعْبَةِ وَ هُوَ يَقوُلُ : ما اطْيَبَكَ وَ ما اطْيَبَ « 3 » ريحُكَ وَاعْظَمَكَ وَ اعْظَمَ حُرْمَتُكَ وَالَّذي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ للْمُؤْمِنِ اعْظَمُ عِنْدَاللّهِ حُرْمَةً مِنْكَ مالُهُ وَ دَمُهُ وَ
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعه ، ط آل البيت ، ج 12 ، ص 302 .
( 2 ) - كشف الريبة ، ص 292 ، 293 ؛ سفينة البحار ، ج 2 ، ص 110 .
( 3 ) - طابَ الشى ءُ : لَذَّ ، زكا ، حَسُنَ ، حَلا ، جَلّ ، اجادَ . . . الطَّيْبُ كُلُّ ذى رائِحَةٍ عَطِرَةٍ . . . الطَّيبُ اذا وُصِفَ بِهِ اللَّه تَعالى اريدَ بِهِ انَهُ مَنَزَّهُ عَنِ النَّقائِصِ مُقَدَّسُ عَنِ الآفاتِ وَالْعُيُوبِ .