از فايده نخواهد بود :
همانطور كه ياد كردن مؤمن به بدى و نقل بديهاى او بر ديگران حرام است ، سوء ظنّ دربارهء او و حديث نفس اختيارى كردن نيز حرام است و مراد از سوء ظنّ حرام ، باور قلبى و حكم به بدى مؤمن است ، بدون اينكه به آن يقين داشته باشد و امّا خطورات قلبى و حديث نفس [ كه بدون اختيار به ذهن انسان مىآيد ] گناهى نداشته و معفو است چنان كه بدگمانى در حق مؤمن نيز معفو است ، خداوند مىفرمايد :
اجْتَنِبُوا كَثيراً مِنَ الظَّنِّ انَّ بَعْضَ الظَّنِّ اثْمٌ .
پس كسى حق ندارد دربارهء مؤمن گمان بدى داشته باشد مگر آنكه بهطور روشن ، ثابت و غير قابل تأويل باشد و چيزهايى را كه بدان علم نداشته و در آن موارد جز گمان چيزى در دست نيست ، آنها را شيطان در دل انسان القا مىكند كه بايد او را تكذيب كرد ؛ زيرا شيطان افسق الفسّاق است براى همين است كه خدا مىفرمايد :
انْ جائَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَاً فَتَبَيَّنُوا انْ تُصيبوُا قَوْماً بِجَهالَةٍ .
به همين دليل است كه تصديق ابليس جايز نيست .
از اينجا است كه در شرع مقدس آمده : اگر از دهان كسى بوى شراب احساس كردى جايز نيست حكم به شراب خوردن او نموده و او را حدّ بزنى ؛ زيرا اين احتمال وجود دارد كه شراب را در دهان گرفته و مزمزه كرده و بعد بيرون ريخته و يا خوردن شراب به او تحميل شده باشد .
رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرموده است :
انَّ اللَّهَ تَعالى حَرَّمَ مِنَ الْمُسْلِمِ دَمَهُ وَ مالَهُ وَ أَنْ يُظَنَّ بِهِ ظَنَّ السُّوءِ فَلا يُسْتَباحُ . « 1 »
يعنى : خداوند تبارك و تعالى تجاوز به خون و مال مسلمان را حرام فرموده و سوء ظنّ دربارهء او را جايز نشمرده است .
پس سوء ظنّ ، جايز نيست مگر در جايى كه ريختن خون و يا گرفتن مال حلال باشد و آن تنها موقعى حلال است كه خود شخص ديده باشد و يا بيّنهء عادلى بر آن شهادت داده و يا از راههايى كه شرع مقدس آنها را حجّت قرار داده ، ثابت شده باشد ، امام صادق عليه السلام مىفرمايند :
اذَا اتَّهَمَ الْمُؤْمِنُ اخاهُ يَنْماثُ الْأيمانُ مِنْ قَلْبِهِ كَما يَنْماثُ الْمِلْحُ فِى الْماءِ . « 2 »
هامش
( 1 ) -
( 2 ) - وسائل الشيعه ، ط آل البيت ، ج 12 ، ص 302 ، عين حديث در ص 169 همين كتاب با مصادر زيادى نقل شده است .