جئْتِ ها هُنا فَقُلْتُ : حَيْثُ قُمْتَ مِنْ نَوْمِكَ مُسْرعاً فَزِعْتُ وَ تَبَعْتُكَ قال : الَمْ تَسْمَعي الْكَلامَ ؟ قُلْتُ بَلى جُعِلْتُ فِداكَ فَلَمّا اصْبَحَ بَعَثَ الْغُلامَيْنِ الى بَلَدٍ وَ بَعَثَ الْجارِيَتَيْنِ الى بَلَدٍ آخَرَ فَباعَهُمْ . « 1 »
يعنى : حسين فرزند امام موسى بن جعفر عليه السلام از مادرش روايت مىكند كه گفت : امام موسى بن جعفر عليه السلام در پشت بام خوابيده بودند و من پايشان را مىماليدم ، ناگهان حضرت با عجله از جا بلند شده به محلى ديگر رفتند ، من هم پشت سر ايشان رفتم ، مشاهده كردم كه امام به سخنان دو نفر از غلامانشان كه با دو نفر از كنيزكان - كه ديوارى بين آنها حائل بود - صحبت مىكردند گوش مىدهند ، حضرت چون مرا ديدند فرمودند : كى اين جا آمدى ؟ عرض كردم : همان وقتى كه شما با عجله اينجا آمديد من هم دلواپس شده ، پشت سر شما آمدم ، فرمودند : صحبت اينها را شنيدى ؟ گفتم : آرى ، حضرت فردا صبح ، غلامها را به شهرى و كنيزها را هم به شهر ديگر فرستادند .
از اين حديث به دست مىآيد كه چون حضرت براى كشف اعمال خلاف غلامان و كنيزان خود تحقيق و تفتيش كردند ، پس تجسّس در چنين موارد ، جايز است .
3 - شيخ مفيد - رحمه اللَّه - ( در قضيّهء إفك ) نقل كرده كه على عليه السلام در پاسخ فرمايش رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم عرض كرد :
النِّساءُ عَلَيْكَ كَثيرةٌ سَلْ عَنِ الْخَبَرِ ، بُرَيْرَةً خادِمَتَها وَابْحَثْ عَنْ سِرِّ خَبَرِها مِنْها فَقالَ لَهْ رَسوُلُ اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم فَتَوَلِّ انْتَ يا عَلِيّ فَقَطَعَ لَها عَليٌّ عليه السلام خَشَباً مِنَ النَّخْلِ وَ خَلابِها يَسْأَلُها وَ يَتَهَدّدَها . « 2 »
يعنى : زن براى شما زياد است ( يعنى اگر خواستيد طلاق دهيد ، اشكال ندارد ) و اين خبر را از بريره ، خادم او تحقيق كنيد تا حقيقت حال روشن شود ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمودند : يا على تو اين قضيه را رسيدگى و پى گيرى كن ، على عليه السلام چوبى از درخت خرما بريد و از بريره در خلوت بازجويى نموده و او را تهديد كرد تا واقع را همانطورى كه هست ، بيان كند .
4 - قضيه « افك » در بعضى از احاديث به نحو ديگرى بيان شده است مثل روايت زراره از امام باقر عليه السلام ، متن روايت چنين است :
قالَ : سَمِعْتُ ابا جَعْفَرٍ عليه السلام يَقوُلُ : لَمّا ماتَ ابْراهيمُ بْنُ رَسوُلُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم حَزَنَ عَلَيْهِ حُزْناً شَديداً ، فَقالَتْ عايِشَةُ : مَاالَّذى يُحْزِنُكَ عَلَيْهِ ؟ فَما هُوَ الّا ابْنِ جُرَيْح ، فَبَعَثَ رَسوُلُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم
هامش
( 1 ) - قرب الاسناد ، ص 190 .
( 2 ) - الجمل ، ص 82 براى اطلاع كامل به كتاب « الافك » ، ص 180 ، تأليف علامه سيّد جعفر مرتضى عاملى رجوع شود .