تجسس در موارد خاص ( جايز )
تا اينجا سخن ما در مورد اطلاقات و عمومات بود ولى روايات و احاديثى در موارد خاص وارد شده كه اينك به برخى از آنها اشاره مىكنيم :
1 - حضرت امام على بن الحسين عليه السلام در مورد كشف حال يكى از زنان خود كه متهم بود به اينكه از خوارج است و از اميرالمؤمنين بدگويى مىكند ، تجسّس فرمودند تا به حقيقت برسند و گزارش كننده را توبيخ نكرده و نفرمودند كه چرا گزارش كردى و به اصالة الصحة اكتفا ننمودى ؟ اينك نص حديث :
عن محمدبن يحيى عن احمد بن محمد عن ابن فضال عن ابن بكير عن زرارة عن ابى جعفر عليه السلام قال : دخل رجل على على بن الحسين عليهما السلام فقال : ان امرأتك الشيبانيّة خارجيّة تشتم علياً عليه السلام فان سرّ ك ان اسمعك ذلك منها اسمعتك ؟ قال : نعم قال : فاذا كان تريدان تخرج كما كنت تخرج فعد فاكمن فى جانب الدّار قال : فلّما كان من الغد كمن فى جانب الدّار و جاء الرجل فكلّمها فتبين منها فخلى سبيلها و كانت تعجبه . « 1 »
يعنى : امام باقر عليه السلام مىفرمايد : مردى حضور حضرت على بن الحسين عليهما السلام آمد و عرض كرد :
زن « شيبانيهء » شما خارجيه است ( يعنى از خوارج است ) و به على عليه السلام فحاشى مىكند ، و اگر ( به حرف من اعتماد نمىكنيد و ) مىخواهيد خود شاهد قضيه باشيد ، كارى مىكنم كه خودتان بشنويد ، حضرت فرمود : آرى ، آن مرد گفت : هنگامى كه مىخواهيد از خانه برويد ، برگشته و درگوشهاى مخفى شويد ، حضرت ، روز بعد خود را در گوشهاى مخفى نمود و آن مرد آمد و با زن « شيبانيه » صحبت كرد ( و زن مثل هميشه به حضرت على عليه السلام هتّاكى نمود ) و واقعيت روشن شد و سپس حضرت او را طلاق داده و رها كرد ، در حالى كه مورد توجه حضرت بود .
مطالب زير از اين حديث استفاده مىشود :
الف - حضرت گزارشگر را به عنوان غيبت و يا سعايت منع نكرد .
ب - حضرت با استراق سمع و مخفى شدن ، از اسرار زن خود اطلاع پيدا كرد .
2 - احْمَدُبْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسين بن مُوسَى بْنِ جَعْفرٍ عليه السلام عَنْ امِّهِ قالَتْ : كُنْتُ اغْمَزُ قَدَمَ ابِي الْحَسَن عليه السلام وَ هُوَ نائِمُ مُسْتَلقياً فِي السَّطِحِ فقام مُبادِراً يَجُرُّ رِدائَهُ مُسْرِعاً فَتَبْعُتُهُ فَإِذا غُلامانِ لَهُ يُكَلِّمانِ جارِيَتَيْن لَهُ وَ بَيْنَهُما حائِطٌ لا يَصِلانِ الَيْهِما فَتَسّمَعَ عَلَيْهِما ثُمَّ الْتَفَتَ الَىَّ فَقالَ : مَتى
هامش
( 1 ) - وسائل ، ج 14 ، ص 425 به نقل از كافى و تهذيب و استبصار و وافى ، ج 3 ، ص 22 ، 23 .