يعنى : سعد اسكاف از حضرت باقر عليه السلام روايت مىكند كه فرمودند : نظر رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در بازار مدينه به يك طعام ( گندم يا خرما ) افتاد به صاحب آن فرمودند : من طعام تو را خوب ( و بى عيب ) مىبينم ، و از قيمت آن سؤال نمود ، خدا به او وحى فرمود كه دست زير طعام ببرد ، حضرت همچنين كرد ، و از زير ، طعام بد بيرون آمد ، حضرت بعد از مشاهدهء اين قضيه به صاحب آن فرمود : تو خيانت و غش به مسلمانان را در يك جا ، جمع كردهاى .
رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم كه ولىّ مسلمين است با اذن خدا جنس موجود در دكان طعام فروش را كه به ظاهر خوب و آراسته بود تفتيش مىكند ، و خيانت و غش او را ظاهر مىسازد .
7 - در سنن رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم نقل شده كه :
وَ كانَ مِنْ سيرتِهِ في جزءِ الْا مَّةِ . . . وَ يَحْذَرُ مِنَ النّاسِ وَ يَحْتَرِسُ مِنْهُمْ مِن غَيْر انْ يَطْوى عَنْ احَدٍ بُشْرَه وَ لا خُلْقَهُ وَ يَتفقّد اصحابَهُ وَ يَسْأَلُ النّاسَ عَمّا فِي النّاسِ وَ يُحَسِّنُ الحَسَنَ وَ يقَويِه وَ يُقَبِّحُ الْقَبيحُ و يُوَهِنُهُ . . . « 1 »
يعنى : از سيره رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم در ميان امت اين بود . . . از مردم حذر و از خود حراست مىكرد بدون اينكه در قيافه و اخلاقش فرقى ظاهر گردد ، و از اصحاب خود تفقّد مىفرمود ( اگر كسى را نمىديد حال او را مىپرسيد : چرا نيست ؟ كجا رفته ؟ مريض است يا سالم ؟ ) و از آنچه در بين مردم بود ( از جريانها و خوبيها و بديها ) مىپرسيد و ( تحقيق مىنمود ) و خوب را تحسين و تقويت و بد را تقبيح و تضعيف مىكرد .
ولى امر مسلمين از جريانهاى ميان مردم و خوبيها و بديها و قضايا تحقيق مىنمايد و به آنها ترتيب اثر مىدهد به اين نحو كه خوب را تحسين و تقويت و بد را تقبيح و تضعيف مىكند .
و اينكه در روايت وارد شده ، حضرت از آنچه كه بين مردم بود سؤال مىكرد همهء اقسام ( پنهان و آشكار و عيوب و فضائل و رذائل ) را شامل است .
8 - كانَ النبىُّ صلى الله عليه و آله و سلم يَسْأَلُ عَنِ المُتَخَلِفّينَ عَنْهُ في غَزْوَتِه . « 2 »
حضرت ختمى مرتبت در جنگ تبوك از مردم دربارهء افرادى كه در جنگ حاضر نشده بودند ، تحقيق مىفرمودند ، كه چه كسى آمده و چه كسى نيامده و اگر نيامده است
هامش
( 1 ) - سنن النبى ، تأليف علامه طباطبائى ( ره ) .
( 2 ) - بحار ، ط جديد ، ج 16 ، ص 151 ؛ به نقل از عيون الاخبار ؛ بحار ، ج 16 ، ص 154 به نقل از معانى الاخبار و مكارم الاخلاق ؛ جزوهاى از سيرهء ابن اسحق كه چاپ شده ، ص 290 ، 294 ، 297 ؛ تراتيب ادارية ، ج 1 ، ص 363 و ج 2 ، ص 450 .