و همچنين مراقب زرگرها « 1 » و رنگرزها بود كه سره را با ناسره مخلوط نكنند . « 2 »
كيفر اين كار ( غشّ ) هم اين بود كه يا خود شخص به خيانتش اعتراف كند « 3 » و يا او را تعزير كرده و جرمش را اعلان مىكردند تا ميان مردم مفتضح شود و اگر باز مرتكب غشّ مىشد از بازار بيرونش مىكردند . « 4 »
از كارهاى مهم ديگر محتسب ، مراقبت او نسبت به نظافت دستگاههاى توليدى و ابزار و وسايل آنها و همچنين نظافت بازارها و مغازههاى صنعتگران بود . « 5 »
محتسب ، كوشش مىكرد كه هر صنفى يك بازار مخصوصى داشته باشد و روى همين اصل براى هر صنف جاى مخصوصى تعيين مىكرد . « 6 »
فروشندگان ماهى را وادار مىكرد كه در بازارى دور تر از محل رفت و آمد مردم مشغول كار شوند تا مردم از استشمام بوى بد ، ناراحت نشوند . « 7 » نانواييها را در سر كوچهها و محلههاى مختلف و اطراف شهر ، بهطور پراكنده قرار مىدادند تا حوايج مردم بهتر رفع شود ( و در هر محلهاى در دسترس باشند ) . « 8 »
ديگر ، از وظايف اهم محتسب مراقبت كامل در مورد خوبى و دقيق بودن صنعت بود ( كه خوب و عالى انجام پذيرد ) « 9 » حتى گاهى محتسب ، صاحبان حرفه و مشاغل ( صنعتى ) را امتحان مىكرد تا بداند كه چه اندازه در كار خود تخصص داشته و از آن اطلاع دارند و محكم كارى و ظريف كاريشان چگونه است . « 10 »
از مسائل شنيدنى و ظريف اين است كه بعضى از خلفا به خاطر تأكيد در درستكارى
هامش
( 1 ) - الأصناف . . . ، ص 145 به نقل از نهاية الرتبة ، ص 77 و معالم القربة ، ص 146 .
( 2 ) - الأصناف . . . ، ص 145 به نقل از نهاية الرتبة ، ابن بسّام ، ص 75 ، 128 .
( 3 ) - الأصناف . . . ، ص 145 به نقل از سفرنامه ناصرخسرو ، ص 105 و تحفة الناظر ، ص 121 .
( 4 ) - الأصناف . . . ، ص 145 به نقل از معالم القربة ن م ، ص 148 و تحفة الناظر ، ص 121 .
( 5 ) - الأصناف . . . ، ص 145 ؛ نهاية الرتبة ن م ، ص 14 ، 22 ، 37 ؛ معالم القربة ن م ، ص 79 ؛ نهاية الرتبة ابن بسام ن م ، ص 21 ، 25 ، 50 ، 61 ؛ آداب الحسبة والمحتسب ، ص 97 .
( 6 ) - الأصناف . . . ، ص 145 به نقل از القضاء والحسبة ، ص 42 .
( 7 ) - الأصناف . . . ، ص 145 به نقل از آداب الحسبة والمحتسب ، ص 87 .
( 8 ) - الأصناف . . . ، ص 145 ؛ نهاية الرتبة ، ص 24 .
( 9 ) - الأصناف . . . ، ص 245 به نقل از القضاء والحسبة ، ص 59 ؛ آداب الحسبة والمحتسب ، ص 102 ؛ نهاية الرتبة ص 65 - 67 ؛ معالم القربة ، ص 137 ، 327 و نهاية الرتبة لابن بسام ، ص 86 .
( 10 ) - نهاية الرتبة ، ص 83 ، 95 ، 99 ، 101 ؛ معالم القربة ، ص 117 ، 125 ، 176 ، 179 ؛ نهاية الرتبة لابن بسام ، ص 162 - 168 ؛ الرتبة فى الحسبة ورقهء 87 / ب - 188 ب ؛ واسط فى العصر الاموى ، ص 283 ، 284 .