محتسب ، سنگهاى ترازوها را وزن مىنمود كه كم نباشد . « 1 » و همچنين لبنيات فروشها را مراقبت مىنمود كه آب در شير مخلوط نكنند . « 2 »
2 - رسيدگى به وضع اقتصادى :
محتسب ، در معاملات به غشّ و تدليس رسيدگى مىنمود . « 3 » و اگر كسى در دادن طلب مردم مسامحه مىكرد دخالت نموده و او را وادار به دادن حق مردم مىكرد . « 4 »
محتسب ، درهم و دينارى را كه در بازار مورد معامله قرار مىگرفت رسيدگى مىكرد تا مغشوش و ناسره نباشد . بر محتسب لازم بود كه همهء صاحبان صنايع و حرفهها را در شهرهاى كشور اسلامى تحت مراقبت قرار دهد و وزن و كيلها را كه در بازار معمول بود زير نظر داشته باشد تا از مقدار تعيين شده ، كمتر نباشد ، كما اينكه بر او لازم بود كه از تقلّب و تدليس صنعتگران جلوگيرى نمايد و نانواها را مراقبت كند كه در نان غشّ نكرده و آرد گندم را با چيزهاى ديگر مانند آرد لوبيا و عدس و جو و . . . مخلوط نسازند . « 5 »
و محتسب ، مراقبت مىكرد افرادى كه شغل كلاه دوزى داشتند در ساخت آن از وسائل و يا پارچهء كهنه و مصرف شده استفاده نكنند . « 6 »
و محتسب ، از آهنگران ، و مسگران مراقبت مىكرد كه آهن و مس جديد و قديم ( قراضه ) را با هم مخلوط نسازند . « 7 »
و همچنين به امور كتان فروشان مىرسيد تا كتان را هنگام فروش آب نزنند تا سنگينتر شود . « 8 »
هامش
( 1 ) - همان ، مصدر سابق .
( 2 ) - الأصناف . . . ، ص 144 به نقل از احكام السوق ن م ، ص 113 .
( 3 ) - تاريخ تمدن جرجى زيدان ، ج 1 ، ص 242 ؛ مقدمه ابن خلدون ، ص 225 .
( 4 ) - مقدمهء ابن خلدون ، ص 225 ، 226 در اين مورد سخن گفته است .
( 5 ) - الأصناف . . . ، ص 143 ، 144 به نقل از طبقات ابن سعد ، ج 3 ، ص 30 ؛ المنتظم لابن الجوزى ، ج 5 ، ص 129 ، 130 ؛ المختار من رسائل الصابى ، ص 165 ؛ الحسبة فى الاسلام ، ص 10 ؛ احكام السوق ، ص 103 ؛ نهاية الرتبة ، ص 18 ، 20 ؛ معالم القربة ، ص 82 - 84 ؛ نهاية الرتبة ، لابن بسام ، ص 27 ، 182 .
( 6 ) - الأصناف . . . ، ص 144 به نقل از نهاية الرتبة ، ص 23 معالم القربة ، ص 107 و نهاية الرتبة لابن بسام ، ص 21 .
( 7 ) - الأصناف . . . ، ص 144 به نقل از معالم القربة ، ص 107 .
( 8 ) - الأصناف . . . ، ص 144 به نقل از آداب الحسبة ، ص 87 .