گفتار
- سبعة أبواب يسلك بها طريق الزهّاد : الصبر على الجوع ، بالسرور لا بالفتور ، بالرضا لا بالجزَع ؛ والصبر على العرى ، بالفرح لا بالحزن ؛ والصبر على طول الصيام ، بالتفضّل لا بالتعسّف ، كأنّه طاعم ناعم ؛ والصبر على الذُلّ ، بطيب نفسه لا بالتكرّه ؛ والصبر على البؤس ، بالرضا لا بالسخط ؛ وطول الفكرة فيما يُودع بطنه من المَطعم والمشرب ؛ ويكسو به ظهره ، من أين وكيف ولعلّ وعسى ؛ فإذا كان فى هذه الأبواب السبعة ، فقد سلك صدراً من طريق الزهّاد ، وذلك الفضل العظيم . »
تا هفت در راه ، زاهدان پيموده مىشود ؛ صبر برگرسنگى با حالت خوشحالى و شادمانى نه با كوتاهى و سستى و با خشنودى نه با بىتابى ؛ و صبر بر برهنگى با شادمانى نه با حزن و اندوه ؛ و شكيبايى برروزه گرفتن طولانى از جهت فضيلت دانستن آن نه از روى تكلّف و به رنج و زحمت انداختن خود ، به گونهاى كه گويى مىخورد و در خوشى و نعمت است ؛ و صبر و بردبارى بر خوارى با خواسته و تمايل درونى نه از روى كراهت و ناخوشايندى ، و صبر و شكيبايى برسختى گرفتارى با خشنودى نه با ناخشنودى ؛ و بسيار انديشيدن در اين كه چه چيز خوراكى و نوشيدنى را در شكم خويش قرار مىدهد و پشت و بدن خود را به آن مىپوشاند به اين كه از كجا آمده و چگونه آمده و شايد و اميد است كه [ از راه صحيح ] نيامده باشد . پس وقتى درهاى هفتگانه را پيمود ، مسلّماً ابتدا [ و يا : عمده ] راه زاهدان را پيموده ، و اين است فضيلت بزرگ .
- « عملتُ فى القرآن عشرين سنةً ، حتّى ميّزتُ الدنيا من الآخرة ، فأصبتُه فى حرفين ، وهو قوله تعالى :
وَ ما أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ زِينَتُها وَ ما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَ أَبْقى
« 1 » . »
بيست سال به قرآن عمل كردم ، تا اين كه دنيا مرا از آخرت جدا نموده و شناختم و آن را در دو حرف يافتم و آن فرمايش خداوند متعال است كه : « و هر آن چه به شما داده شده است ،
هامش
( 1 ) . سورهى قصص ، آيهى 60 .