وجد فى نفسه خصلةً أوخصالًا من النّفس الثّانية أوالثّالثة ، فليبتهل إلى اللَّه تعالى فى الخلاص منها ، وليجتهد فى الإتّصاف بضدّها ، وليجاهد نفسَه الّتى هى أقربُ الأعدآء ، و هذاالجهادُ - أعنى جهادَ النّفس - من أفضل الأعمال ، و لهذا قال - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - و قد رجع من بعض غزواته : « رجعنا من الجهاد الأصغر إلى الجهاد الأكبر » و عنى به جهادَ النّفس ، فإن وصل الإنسانُ إلى مراده لهذا السّعى ، فقد تّمت له السّعادةُ ؛ و إن مات قبل ذلك ، و هو فى هذاالجهاد ، فقد ختم له بالشّهادة . »
كمال نفس به خودى خود مطلوب است و نفس انسانى داراى نيرو و درك مىباشد ، و لذا گاهى شبيه به ملايكه مىشود و به طرف به دست آوردن كمالات نفسانى و معارف الهى و اخلاق دينى اوج مىگيرد ، كه اين امور خير محض و خالص هستند و گاهى شبيه شيطانها و ابليسها مىگردد ، مانند وقتى كه در جستجوى غلبه و حملهور شدن و تسلّط و زورمندى و ظلم كردن بر ديگران باشد ، كه اين بدى خالص است و گاهى شبيه به چهارپايان مىگردد ، مانند وقتى كه غم و غصّهاش در به دست آوردن غذا و امور جنسى و لباس باشد و اين امور نيز از صفات پست نفس انسانى است ، ولى از دسته دوّم سبكتر است ، زيرا ضرر آن فقط به خودش مىرسد ، پس اين بدن مانند ظرف ساقط شده براى اين نفسهاى سه گانه است ، پس هر كس صفتى از صفات نفس اول را يافت و آن را احساس نمود ، بايد خداوند سبحان را بر آن ستايش كند و در تقويت آن بكوشد ، تا وسيلهاى براى حصول بقيّهى كمالات براى او شود و از اين امر غفلت نكند ، تا مبادا شادمان و با نشاط گردد ، و همچنين اگر صفتى از صفات نفس شيطانى را در نفس خود يافت و يا آن را احساس نمود ، زيرا چه بسا آن صفت به كلّى از بين برود و در نتيجه در شمار شيطانها قرار مىگيرد و در عذاب دردناك جاودانى قرار مىگيرد ، كه از آن به خدا پناه مىبريم . و هر كس در نفس خويش صفتى و يا
پاسداران حريم عشق (زندگانى وكلمات عرفا) (فارسى) — صفحة 82
مساهمون: الشيخ علي سعادت پرور (پهلوانى تهرانى)
ص٨٢