اختلاف است . « 1 » دربارهى سبب توبهى وى امورى ذكر شده كه شايسته است به تراجم رجوع شود .
گفتار
- « سه حجاب بايد از پيش دل سالك برداشته شود تا درِ دولت به رويش گشاده گردد :
اول آن كه : اگر دو عالم را به عطاى ابدى به وى دهند ، شاد نگردد ؛ زيرا به موجودى شاد گشته و هنوز حريص است ، « والحريصُ محرومٌ . » ؛ ( و حريص محروم است . )
دوّم آن كه : اگر هر دو عالم براى او باشد و از او بستانند ، [ با بىچيزى ] اندوهگين نگردد ؛ زيرا اين نشان سخط است ، « والسّاخط معذَّب . » ؛ ( ناراضى در عذاب است . )
سوّم آن كه : به هيچ مدح و تعريفى فريفته نشود ؛ زيرا اين فريفتگى از پست همّتى است ، و پست همّت از رسيدن به مقامات ، محجوب است . سالك بايد عالى همّت باشد .
« و دليلُ ذلك كلِّه قولُه تعالى
لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ
« 2 » . »
و دليل همهى اينها فرمايش خداوند متعال است كه مىفرمايد : « تا از آن چه از دستتان رفته ، اندوهگين نگرديد ، و بر آن چه خداوند به شما عنايت فرموده ، خوشحال نباشيد » .
- « چهار مركب دارم : چون نعمتى پديد آيد بر مركب شكر نشينم و به پيشوازش روم ؛ و چون طاعتى پيش آيد بر مركب اخلاص ؛ و چون بلايى ، بر مركب صبر ؛ و چون معصيتى ، بر مركب توبه نشينم و استغفار نمايم . »
هامش
( 1 ) . برخى گفتهاند در آخر عمر ناپديد شد و اثرى از وى نيافتند ؛ بعضى نوشتهاند : در جزيرهاى از دنيا رفته و پيكرش رابه شهر صور در جنوب لبنان حمل ، و در « مدفله » به خاك سپردهاند . بنابر نقل ديگر : مزارش در « عَسْقَلان » ، و به عقيدهى عدهاى در « بغداد » و بنابر قولى در « شام » قرار دارد ؛ و بعضى هم گفتهاند : در منطقه « خاكِ لوط » كرمان فرو رفته و مردم را فرو برده ، و خود گريخته و از فلق نجات يافته و در آنجا وفات كرده است .
( 2 ) . سورهى حديد ، آيهى 23 .