فراگير شده و به ربوبيّتش اعتراف نمودهاند ، درب نجات به رويشان باز است و خداوندشان به عطاياى بىپايان خويش ( كه ذيل آيه فوق آمده بود ) ، متنعّم مىسازد نه آن كه جَبْرى در اين امر داشته باشد . علاوه جملههاى : « هَيْهاتَ أَنْتَ أَكْرَمُ . . . » تا آخر اين بخش ، مؤيّد بيان فوق مىباشد به اين كه حضرت حقّ سبحانه ، محكوم گفته خويش نمىباشد و هر كارى با بندگانش بخواهد ، خواهد كرد .
بيانات بعد از بخش گذشته ، شباهت تمامى به گفتگوهاى فوق از نظر معنا دارد و در بيان قابل تأمّل و نيز شبيه به جملههاى آتيه مىباشد كه مىفرمايد :
( 190 )
« إِلهِى ، وَ سَيِّدِى وَ مَوْلاىَ وَ رَبِّى ، صَبَرْتُ عَلى عَذابِكَ فَكَيْفَ أَصْبِرُ عَلى فِراقِكَ ، وَهَبْنِى صَبَرْتُ عَلى حَرِّ نارِكَ فَكَيْفَ أَصْبِرُ عَنِ النَّظَرِ إِلى كَرامَتِكَ ، أَمْ كَيْفَ أَسْكُنُ فِى النّارِ وَ رَجائِى عَفْوُكَ ، فَبِعِزَّتِكَ - يا سَيِّدِى وَ مَوْلاىَ - أُقْسِمُ صادِقاً ، لَئِنْ تَرَكْتَنِى ناطِقاً ، لَأَضِجَّنَّ إِلَيْكَ بَيْنَ أَهْلِها ضَجِيجَ الْآمِلِينَ [ الْآلِمِينَ ] وَ لَأَصْرُخَنَّ إِلَيْكَ صُراخَ الْمُسْتَصْرِخِينَ ، يا وَلِىَّ الْمُؤْمِنِينَ ، وَ يا غايَةَ آمالِ الْعارِفِينَ ، يا غِياثَ الْمُسْتَغِيثِينَ ، يا حَبِيبَ قُلُوبِ الصّادِقِينَ ، وَ يا إِلهَ الْعالَمِين . » « 1 »
اى خدا و سرور و مولا و اى پروردگار من ، گيرم كه در آن حال بر عذابت صبر كردم ، ولى چگونه تاب دورىات را بياورم ؟ گيرم كه سوز آتش را برتافتم ، اما چگونه چشم از كرامتت بردوزم ، يا چگونه با اين كه ديدهى اميد به عفوت دارم ، در آتش جاى گيرم ؟ اى آقا و سرور من ، به عزتت صادقانه سوگند مىخورم كه اگر مرا با زبان گويا ميان دوزخيان واگذارى ،
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 708 .