رسيدن به منتهاى كار ، تنگى قبر و سختى اندوه و هراس ورود به قيامت و بيمهاى ترسآميز و تداخل پهلو [ در اثر فشار قبر ] و كَر گرديدن گوشها و تاريكى قبر و بيم وعدهى الهى و اندوه گور و بسته شدن قبر خواهد بود .
( 55 )
« وَ أَسْأَلُكَ . . . وَ اجْعَلْ لِى إِلى رِضْوانِكَ وَ جِنانِكَ مَصِيراً وَ عَيْشاً قَرِيراً وَ مُلْكاً كَبِيراً ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا ، يا أَرْحَمَ الرّاحِمِينَ . » « 1 »
و از تو درخواست مىكنم . . . و راهى به سوى خشنودى و بهشتهايت و زندگانىاى كه مايهى چشم روشنى است و فرمانروايى بزرگ برايم مقرر بدار و درود خدا بر محمد و آل محمد ، در هر صبح و عصر ، اى مهربانترين مهربانان .
رضوان و جنان ؛ بهشت برزخى
محتمل است به قرينه جملههاى گذشته ، مراد از : « رِضْوانِكَ وَ جِنانِكَ » ، بهشت برزخى اراده شده باشد و تقاضا براى نيل به نعمتهاى ظاهرى و معنويش باشد .
ولى جمله : « عَيْشاً قَرِيراً وَ مُلْكاً كَبِيراً . » و نيز كافهاى خطاب : « رِضْوانِكَ » و :
« جِنانِكَ » را ، مشكل مىتوان به بهشت برزخى معنى نمود .
پاداش آخرت ؛ طبق اعمال دنيا
امّا اين كه اين تقاضا براى آن است كه اهل ايمان در اين دنيا به آن معانى دست يابند تا در آخرت نيز از آن بهرهمند شوند و يا تنها تقاضايى است براى بهرهمند شدن در آخرت ؟
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 646 .