جايى كه ديدن حق ، معناى شناخت دارد
آرى ، خداوند را در كنار موجودات نمىتوان شاهد بود و در نظر گرفت و همچنين او را به مظاهرش نمىتوان شناخت ، مىتوان دانست ؛ بنابراين او سبحانه را بايد با همهى اشياء و محيط به آنان جستجو نمود . نصوص كتاب و سنّت نبوى - صلّى اللَّه عليه و آله و سّلم - اين معنا را به همهى بشر ارايه مىدهد ، امّا آنان ، احتياج به نور ايمان و ديد باطنى دارند تا بتوانند حضرت حق را با همهى اشياء و محيط به آنها مشاهده نمايند . اين جا است كه ديدن حقّ سبحانه ، نام شناخت به خود مىگيرد و سخن از شناسايى او سبحانه به او سبحانه به ميان مىآيد ، چنان كه در ادعيه و احاديث به آن اشاره شده است :
- « إِعْرِفُوا اللَّه بِاللَّهِ . » « 1 »
خدا را با خود خدا بشناسيد .
- « بِكَ عَرَفْتُكَ . » « 2 »
به تو ، تو را شناختم .
- « يا مَنْ دَلَّ عَلى ذاتِهِ بِذاتِهِ ! » « 3 »
اى كسى كه با ذات خود بر ذاتش راهنماست !
پس از اين مقدّمه ، به نكاتى كه در اين فراز دعا از سوى حضرت - عليهالسّلام - وجود دارد ، اشاره مىشود .
احتمالات در معناى تردد در آثار
براى جملهى « تَرَدُّدِى فِى الْآثارِ » ، معانى بسيارى مىتوان گفت :
1 . توجه ، جستجو و ريشهيابى خصوصيّات عالم ملكى خويش - عليهالسّلام - و بازماندن از حقيقت و ملكوت خود .
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 85 ، حديث 1 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 98 ، ص 82 ، حديث 2 ، و نيز ر . ك : بحارالانوار ، ج 94 ، ص 190 ، حديث 3 ؛ ج 98 ، ص 39 ، حديث 2 .
( 3 ) . بحار الانوار ، ج 94 ، ص 243 .