3 . « أَللَّهُمَّ ، فَأَعْطِنا فِى هذِهِ الْعَشِيَّةِ ما سَأَلْناكَ ، وَاكْفِنا مَا اسْتَكْفَيْناكَ . . . » « 1 »
خداوندا ! پس در اين شامگاه ، خواستههاى ما را عطا فرما و از هر چه درخواست كفايت نموديم ، كفايتمان فرما .
ولى در فراز مورد بحث ( كه مورد چهارم است ) ، علّت توجه به آن شب ، ذكر شده و شرافت و عظمت آن به رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سّلم - نسبت داده شده است : « أَلَّتى شَرَّفْتَها وَ عَظَّمْتَها بِمُحَمَّدٍ . . . » از آيهى شريفه ( اى كه به نظر خوانندگان مىرسد ) و از تاريخ ظاهر مىشود كه در گذشته و زمان جاهليّت براى آن شب عظمتى را كه در زمان نبوت و رسالت آن بزرگوار - صلّى اللَّه عليه و آله و سّلم - وجود داشته ، قايل نبودهاند . در زمان جاهليّت ، مردم خودسرانه اشتباهاتى را در اعمال حج داشتهاند ، از آن جمله اين كه به عرفات نمىرفتهاند ؛ بلكه شب دهم يكسره از مكّه به مشعر الحرام و پس از آن به منى مىآمدهاند ، تا اين كه رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سّلم - به فرمان الهى آنان را توجه مىدهد كه بايد به عرفات بروند و پس از آن ، شب را در مشعر الحرام وقوف نمايند ( به تفصيلى كه در مبانى فقهى آمده است ) و خدا را ياد كنند ، آن هم نه آن گونه كه خود انجام مىدادهاند ، بلكه به طريقى كه رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سّلم - به وسيله وحى الهى ، به آنان تعليم فرمود . خداوند مىفرمايد :
فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ وَ اذْكُرُوهُ كَما هَداكُمْ وَ إِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ * ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ وَ اسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
« 2 »
پس چون از عرفات كوچ نموديد ، خدا را در مشعرالحرام ياد كنيد و يادش كنيد ، شما را كه پيشتر از بيراهان بوديد ، فرا راه آورد ، پس از همان جا كه [ انبوه ] مردم روانه مىشوند ، شما نيز روانه شويد و از خداوند آمرزش خواهيد كه خدا ، آمرزنده و مهربان است .
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 347 .
( 2 ) . سورهى بقره ، آيات 198 و 199 .