خويش را در پيشگاه حضرت حق سبحانه به تمام معنى فقير مشاهده مىكنند و اقتضاى عالم عنصرى و خاكى ايشان نيز جدا نمودن و احتجاب از مقام ولايت را به آنان اعلام مىنمايد ، به اين گونه سخنان مبادرت مىورزند . خداوند هم به رسولش - صلّى اللَّه عليه و آله و سّلم - مىفرمايد :
- وَ اعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ
« 1 »
و پروردگارت را پرستش كن تا اين كه مرگ تو فرا رسد .
- فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبادَتِهِ
« 2 »
پس او را بپرست و در پرستش او شكيبا باش .
عبادت ؛ دوام توجه به منزلت ولايت و فطرت توحيدى
عبادت واقعى آن است كه دوام بر آن ملاحظه شود و بندگان الهى هيچ گاه به سبب مقتضيات عالم خلقى خاكى از توجّه به منزلت و مقام ولايت و فطرت توحيدى باز نمانند و گويا مبناى دو آيه فوق بر اين پايه باشد و امّا پيروان آنان را نمىتوان به طريق اولى از اين امر استثنا نمود ، فتأمّل .
اتمام نعمت ؛ توفيق اداى شكر
ممكن است مراد از جملهى « تَمِّمْ لَنا نَعْمآئَكَ » ، تقاضاى موفقيت بر اداى شكر نعمتهاى ظاهرى و معنوى الهى باشد ، با ارايه دادن آن چه به آنها داده شده ، به بندگان حق سبحانه . خداوند مىفرمايد :
وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ
« 3 »
و نعمت پروردگار خويش را [ براى مردم ] بازگو كن .
و يا تقاضاى ذاكر و شاكر بودن خود نعمتهاى الهى . چنان كه مىفرمايد : « وَاجْعَلْنا لَكَ شاكِرِينَ ، وَ لِآلآئِكَ ذاكِرِينَ » .
هامش
( 1 ) . سورهى حجر ، آيهى 99 .
( 2 ) . سورهى مريم ، آيهى 65 .
( 3 ) . سورهى ضحى ، آيهى 11 .