محتاج بالذّات ، كجا مىتواند غنىّ بالذّات را بداند ؟ ! بدين جهت است كه امام - عليهالسّلام - مىفرمايد : « يا مَنْ لا يَعْلَمُ كَيْفَ هُوَ إِلّا هُوَ . . . » .
عجز مخلوق از توصيف خالق
علاوه ، مىتوان گفت چون خداوند سبحان در ذات و كمالات بىانتهاست و هر مخلوقى به قدر سعهى وجودى و خلقىاش از او بهره دارد ، دعا به آن گونه بيان شده است . خداوند در قرآن شريف مىفرمايد :
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ
« 1 »
و هيچ چيز نيست ، مگر آن كه گنجينههاى آن نزد ماست و ما آن را جز به اندازهى معين فرو نمىفرستيم .
و امّا انسانهاى كامل و مخلَص گرچه به اعتبار آيهى ذيل از بيان دعا استثنا مىشوند :
سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ * إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ
« 2 »
خدا منزّه است از آن چه در وصف مىآورند ، به استثناى بندگان مخلَص خدا .
ولى آنان نيز در حقيقت از بيان دعا بر كنار نيستند ، به اين اعتبار كه اين بزرگواران ، به سبب منزلتى كه يافتهاند ، او را به او مىشناسند و امام - عليهالسّلام - مىفرمايد : « يا مَنْ لا يَعْلَمُ كَيْفَ هُوَ إِلّا هُوَ . . . »
شايسته است در خاتمه اين بخش ، خوانندگان را به بياناتى كه آن حضرت - عليهالسّلام - ذيل همين دعا دارد ، توجّه دهيم :
« كَيْفَ يُسْتَدَلُّ عَلَيْكَ بِما هُوَ فِى وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إِلَيْكَ ، أَيَكُونُ لِغَيْرِكَ مِنَ الظُّهُورِ ما لَيْسَ لَكَ ، حَتّى يَكُونَ هُوَ الْمُظْهِرَ لَكَ ، مَتّى رَغِبْتَ حَتّى تَحْتاجَ إِلى دَليلٍ يَدُلُّ عَلَيْكَ ؟ ! وَ مَتى بَعُدْتَ حَتّى تَكُونَ الْآثارُ هِىَ الَّتِى تُوصِلَ إِلَيْكَ ؟ ! عَمِيَتْ عَيْنٌ لا تَزالُ [ لا تَراكَ ] عَلَيْها رَقِيباً . » « 3 »
هامش
( 1 ) . سورهى حجر ، آيهى 21 .
( 2 ) . سورهى صافات ، آيهى 159 ، 160 .
( 3 ) . اقبال الاعمال ، ص 348 و 349 .