و دستورهاى ظاهرى اسلام است و يا بينايى باطنى و قلبى به امور فطرى - كه قرآن شريف آن را « دين » ناميده است - به نظر مىرسد بينايى نسبت به امور فطرى اراده شده باشد ؛ زيرا بصيرت ، به بينايى باطنى گفته مىشود ، و بينايى باطنى ، جز به فطرت - كه قرآن آن را دين ناميده است - حاصل نمىشود . نتيجه اين كه : مراد از تقاضاى اوّل ، آشنا شدن با راهنمايىهاى فطرى است كه دستورهاى اسلام و انبيا - عليهمالسّلام - نيز مطابق با آن است .
مراد از فهم حكم پروردگار
گويا مراد از فهم و درايت حكم پروردگار : « فَهْماً فِى حُكْمِكَ » ، همان فهميدن ربط ميان احكام الهى با فطرت توحيدى است . و چنان چه اين فهم و روشنى براى كسى حاصل شود ، در بندگى و اطاعت پروردگار به گونهاى ديگر خواهد بود .
منظور از آگاهى از علم خدا
آگاهى از علم پروردگار : « وَ فِقْهاً فِى عِلْمِكَ » چيست ؟ آيا آگاهى از هر چيز و علم به امورى كه در عالم حاصل شده و مىشود ، و يا آگاهى از علوم خاصّى كه مخصوص ذات او است ؟ هر دو معنا ، در مورد شخص امام - عليه السّلام - قابل پذيرش است . ديگران نيز به قدر ظرفيّت معنوى خود ، و نيز به شرط تبعيت صحيح از معصومين - عليهمالسّلام - مىتوانند از آن دو بهرهمند گردند .
معناى دو پيمانه از رحمت الهى
« كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِكَ » ، يعنى دو حظّ و نصيب و پيمانه از رحمت الهى كه اشاره به آيهى شريفهى :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ آمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ
« 1 »
هامش
( 1 ) . سورهى حديد ، آيهى 28 .