عزماته مثل النّجوم ثواقبا * لو لم يكن للثاقبات افول
يعنى : تصميمهاى او همچون ستارگان در حال درخشندهگى مىباشند مشروط باينكه براى آن موجودات درخشان افول و غروبى نباشد .
شاهد ر اينستكه تشبيه [ عزم ] به [ نجوم ] مبتذل و قريب مىباشد منتهى اشتراط عدم افول آن را از ابتذال به غرابت كشانده است
ناگفته نماند اينقسم از تشبيه به تشبيه مشروط موسوم است زيرا در آن مشبه يا مشبهبه يا هردو مشروط هستند به شرط وجودى يا عدمى كه لفظ صراحتا يا سياق كلام بر آن دلالت دارند .
قوله : و يخرجه عن الابتذال : ضمير فاعلى در [ يخرجه ] به تصرف و ضمير مفعولى آن بن مبتذل راجع است
قوله : الّا انّ حديث الحياء : يعنى جمله [ ليس فيه حياء ]
قوله : مكّنى غير مصرّح به : زيرا جمله [ ليس فيه حياء ] دلالت مىكند براينكه وجه ممدوح و صورت وى از خورشيد تابانتر مىباشد و اينمعنا مقتضى است كه هردو در اصل تابندگى و اشراق با هم مشترك باشند و بدين ترتيب تشبيه ضمنى ثابت مىگردد .
قوله : فهو فعل ينبئ عن التشبيه : زيرا [ لم تلق ] در اينفرض به معناى قابلته است و آن معناى ماثلته را دارد .
متن
و باعتبار اداته امّا مؤكد و هو ما حذفت اداته مثل قوله تعالى :
و هى تمرّ مرّ السّحاب .
و منه نحو قوله :