تشبيه نمودن هريك از امور بطور عليحدّه و جداگانه مىباشد حتّى اگر برخى حذف شوند حال باقى تغيير نكرده و همان معناى مقصود را افاده مىكند بخلاف تشبيه مركّب زيرا در اينقسم از تشبيه بواسطه اسقاط برخى از امور مقصود و مراد مختل مىگردد .
شرح فارسى
توضيح
حاصل گفتار مصنّف و شارح در اينمقام آنست كه :
گاهى در تشبيه مركّب وجه شبه را از امور متعدّدى انتزاع مىكنند كه مىبايد منشاء انتزاع را بيش از آنچه قرار دادهاند منظور كنند مثلا لازم است از دو مصرع انتزاعش كنند درحاليكه تشبيهكننده آن را تنها از يك مصراع انتزاع نموده از اينرو دچار اشتباه و خطاء گرديده است و از مواردى كه اين اشتباه ممكنست اتّفاق بيفتد قول شاعر است در بيت مذكور زيرا قصد سراينده ( شاعر ) آنست كه حالت مذكور در ابيات قبل را به حالت ابرى كه ابتداء خود را به طالبين باران نشان داده و پس از آنكه آنان را اميدوار به ريزش آن كرده با پراكنده شدن و محو گشتن ايشان را نااميد و مأيوس نمايد تشبيه كند ، شاعر در بيت قبل گفته است :
لقد اطمعتنى بالتّبسم وصلها * فلمّا سئلنا اعرضت و توّلت
يعنى : آن محبوبه با تبسّم و گشادهروئيش مرا در خيال وصل خود انداخت ولى وقتى از وى تقاضاى آن را نمودم ، از من روى گردانيد و پشت نمود .
پس در اين بيت شخصى محبّ ابتداء بواسطه اظهار محبوب