[ انتزاع وجه شبه از امور متعدّد ]
ترجمه
تنبيه
مصنّف گويد :
مخفى نماند گاهى وجه شبه را از امور متعدّدى انتزاع مىنمايند و چون مىبايد بيش از اين امور را منشاء قرار داد لاجرم دچار خطاء و اشتباه مىشوند چنانچه اگر وجه شبه را از مصرع اوّل بيت ذيل انتزاع كنيم گرفتار خطاء و اشتباه شدهايم چون لازم است از تمام بيت انتزاع گردد ، بيت مزبور عبارتست از قول شاعر :
كما ابرقت قوما عطاشا غمامة * فلمّا رأوها اقشعت و تجلّت
چه آنكه قصد شاعر تشبيه نمودن بملاحظه متّصل بودن آغاز اميدواركننده به پايانى كه خالى از اميد است مىباشد .
شارح گويد :
بگفته مصنّف گاهى وجه شبه را از امورى چند انتزاع نموده كه ميبايد بيش از آن را منشأ انتزاع قرار داد لاجرم خطاء و اشتباه حاصل مىشود چنانچه اگر وجه شبه را از مصرع اوّل بيت ذيل انتزاع كنيم گرفتار اشتباه شدهايم زيرا لازمست آن را از تمام بيت انتزاع نمائيم ، بيت مزبور عبارتست از قول شاعرى كه گفته :
كما ابرقت قوما عطاشا غمامة * فلمّا رأوها اقشعت و تجلّت
يعنى : همچنانكه براى قوم و طائفه تشنه ابرى ظاهر شود پس وقتى آن را ببينند ابر پراكنده شده و اثرش زائل و محو مىگردد .
در كتاب اساس اللغه آمده است :
جمله [ ابرقت لى فلانه ] را زمانى ميگويند كه فلانى خودش