جواب
اذاى شرطيّه همان ظرفيّه است كه به صورت ادات شرط استعمال شده و برايش شرط و جواب مىآورند و اين نحو استعمال آن را از ظرفيّه بودن خارج نمىكند .
و بفرض بپذيريم كه اذاى شرطيّه غير ظرفيّه است و در اينجا اذا شرطيّه مىباشد ، باز گوئيم :
شرطيّه بودن اذا با آنچه ذكر كرده و از آن بعنوان محذور و مانع عطف نام برديم منافات ندارد زيرا كلمه [ اذا ] اسم بوده معنايش وقت مىباشد لاجرم نياز به عامل دارد و عاملش [ قالوا انّا معكم ] مىباشد و دليل بر اين مدّعا معناى كلام مىباشد ، با توجه به اين نكته اكنون ميگوئيم :
وقتى متعلق فعل را بر آن مقدم نموده و سپس فعلى ديگر را بر آن عطف كرديم اينطور فهميده مىشود كه هردو فعل را به ظرف اختصاص دادهايم مانند اينكه بگوئيم :
يوم الجمعة سرت و ضربت زيدا .
و شاهد ما بر حصول اختصاص دلالت فحواى كلام و ذوق سليم مى باشد .
شرح فارسى :
توضيح
قوله : اذا قصد التعقيب : ناظر است بعطفه با فاء .
قوله : او المهلة : راجعست بعطف با ثمّ .
قوله : فانّه لا يفيد الّا مجرّد الاشتراك : ضمير در [ فانّه ] به [ واو ] راجع است .
قوله : و هذا انّما يظهر : مشاراليه [ هذا ] افاده نمودن اشتراك
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 456
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٥٦