امر و نهى اجتماع مىنمايند و اين شىء واحدى است كه هم متعلّق امر قرار گرفته و هم نهى به آن توجّه پيدا كرده است و قبلا گفتيم اين امر مستحيل و غيرممكن است و اينكه مستدلّ براى فرار از استحاله مذكور اظهار نمود كه متعلّق امر و نهى دوتا بوده و باهم اتّحادى ندارند با تقريرى كه گذشت فسادش روشن مىگردد و به خوبى آشكار مىشود كه تعدّدى در كار نبوده بلكه يك شىء است كه هم امر به آن تعلّق گرفته و هم نهى .
قوله : الّا انّ الكون الّذى هو جزئها : يعنى جزء صلاة .
قوله : بعض جزئيّاته : ضمير مجرورى به غصب راجع بوده و مراد از « جزئيّات » مصاديق و افراد است .
قوله : اذ هو ممّا يتحقّق به : ضمير « هو » به غصب راجع بوده و كلمه « من » در « ممّا » تبعيضيّه بوده و ضمير در « به » به ماء موصوله در « ممّا » عود مىكند .
قوله : اوجد المكلّف الغصب بهذا الكون : مقصود از « هذا الكون » ، كونى است كه جزء نماز است .
قوله : صار متعلّقا للنّهى : ضمير در « صار » به « هذا الكون » عود مىكند .
قوله : فالفرد الّذى يتحقّق به الكلّى : يعنى « كون » فردى است كه غصب كلّى به آن تحقّق مىيابد .
قوله : هو الّذى يتعلّق به الحكم حقيقة : ضمير « هو » به « الفرد الّذى الخ » راجع است و حاصل مراد آنست كه :
وقتى نهى به غصب كلّى تعلّق گرفت در واقع فرد آنكه « كون » مذكور باشد منهى است .
قوله : و هكذا يقال فى جهة الصّلاة الخ : يعنى مىگوييم :
مفهوم الصّلاة و ان كان مغايرا لحقيقة الغصب الّا انّ الكون الّذى بعض جزئيّات الغصب هو جزئها فاذا اوجد المكلّف الخ .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 644
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٤٤