الظّهار :
لا تعتق المكاتب و لا تعتق المكاتب الكافر حيث لا يقصد الاستغراق كما فى اشتر اللّحم ، فلا يجزى اعتاق المكاتب اصلا .
ترجمه :
قسم دوّم
اينكه موجب و سبب هر دو حكم درحالىكه منفى هستند باهم متّحد باشد كه حكم در اين قسم آنست كه باتّفاق جميع ارباب تحقيق بايد به هر دو حكم عمل نمود مثل اينكه متكلّم در كفّاره ظهار بگويد : لا تعتق المكاتب و در جاى ديگر چنين بگويد : لا تعتق المكاتب الكافر .
در صورتى كه قصد متكلّم استغراق نباشد همچون اشتر اللّحم كه مقصود متكلّم عهد ذهنى است نه استغراق لذا در چنين موردى بطور كلّى اعتاق مكاتب صحيح نيست نه مكاتب كافر و نه غير كافر يعنى لازم است هم به « لا تعتق المكاتب » عمل شود و هم به « لا تعتق المكاتب الكافر » .
قوله : ان يتّحد موجبهما منفيين : ضمير در « موجبهما » به حكم در مطلق و مقيّد راجع بوده و كلمه « منفيين » حال است از حكمين .
قوله : فيعمل بهما معا : ضمير در « بهما » به مطلق و مقيّد راجع است .
قوله : لا تعتق المكاتب : يعنى ان ظاهرت لا تعتق المكاتب .
البتّه اگرچه ظاهر اين كلمه آنست كه عامّ و از قبيل « الانسان » مىباشد و بنابراين از محلّ استشهاد خارج است و بايد مثال ديگر ذكر نمود ولى همانطورىكه مرحوم مصنّف فرمودهاند مثال مزبور در صورتى شاهد براى مطلق مىشود كه قصد از « المكاتب » استغراق نبوده بلكه همچون « اشتر اللّحم » منظور از آن عهد ذهنى باشد .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 1070
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٠٧٠