خصوص « مؤمنه » حمل نمود .
و دليل بر اين ادّعاء آنست كه دو عبارت ان ظاهرت فاعتق رقبة و ان ظاهرت فاعتق رقبة مؤمنة دو دليلى هستند كه از مولا نسبت به عبد صادر شده حال عبد يا بايد به هر دو عمل كند يا بخصوص يكى از آن دو .
قاعده مسلّمهاى است كه حضرات به آن ملتزم هستند و آن اينست كه :
الجمع مهما امكن اولى من التّرك .
يعنى مادامىكه بين دو دليل بتوان جمع نمود و به هر دو عمل كرد بهتر است از عمل به يكى و ترك ديگرى لذا با توجّه به اين قاعده مىگوييم :
اگر بمطلق عمل كنيم بسا ترك عمل بمقيّد لازم مىآيد چه آنكه در مثال اگر رقبه كافره را آزاد بنمائيم عمل بمطلق شده چون مطلق هم با مقيّد سازش داشته و هم با غير آن ولى مقيّد ترك مىشود درحالىكه عمل بمقيّد اگر بشود به هر دو دليل عمل شده زيرا بديهى و واضح است اگر مكلّف بنده مؤمن را آزاد كند در حقّش صادق است كه اعتاق رقبه نموده يعنى بمطلق عمل كرده چنانچه مىتوان گفت رقبه مؤمنه را آزاد كرده يعنى عمل بمقيّد نموده است پس به مقتضاى قاعده مىبايد مطلق را بر مقيّد حمل كرده و بمقيّد عمل نمود .
تفصيل مرحوم مصنّف در حمل مطلق بر مقيّد در قسم اوّل
مرحوم مصنّف مىفرماين :
اين استدلال از حضرات اصوليّون بما رسيده و نوعا به آن متمسّك شدهاند و اجمالا بيانى است نيكو و قابل اعتماد اگرچه بطور مطلق نمىتوان به آن استناد جست .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 1058
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٠٥٨