صفت همان عامل در موصوف بوده لا جرم لازم مىآيد كه عامل در « الظّريفان » دو فعل يعنى قام و ذهب باشد .
مرحوم مصنّف مىفرماين :
مخفى نماند كه اين حكم از سيبويه در اينجا با آنچه قبلا از وى نقل گرديد مخالف است چه آنكه در قبل از ايشان نقل شد كه گفته است :
اجتماع دو عامل بر معمول واحد جايز نيست و در اينجا عينا اين اجتماع را تثبيت و تجويز نموده .
و مرحوم نجم الائمّه نيز حكم بجواز را از خليل و سيبويه نقل نموده .
و از سيبويه حكايت كرده كه وى گفته است :
عامل در صفت همان عامل در موصوف مىباشد سپس اين رأى را خود نجم الائمّه عليهالرّحمه نيز پسنديده و اختيار فرموده است .
قوله : و وافقه على ذلك : ضمير منصوبى به مرحوم نجم الائمّه راجع بوده و مشار اليه « ذلك » جواز اجتماع مىباشد .
قوله : مستدلّا عليه : ضمير در « عليه » به جواز اجتماع عود مىكند .
قوله : و هو مدفوع : ضمير « هو » به توهّم راجع است .
قوله : بانّ العامل عندهم : يعنى عند النّحاة :
قوله : قال و يدلّ على جوازه : ضمير فاعلى در « قال » به بعض محقّقى المتأخّرين راجع بوده و ضمير در « جوازه » به اجتماع عود مىكند .
قوله : انّهم يخبرون عن الشّيء الواحد : ضميرهاى جمع به اهل لغت راجع است .
قوله : و لا يجوز خلوّهما عن الضّمير : ضمير تثنيه در « خلوّهما » به « حامض » و « حلو » راجع است .
قوله : فهو امّا فى كلّ واحد منهما : ضمير « هو » به « الضّمير » راجع بوده و ضمير تثنيه در « منهما » به حلو و حامض راجع است .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 962
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩٦٢