را نمىتوانستيم از آن اراده نمائيم پس لفظ مذكور در معناى دوّم بايد مجاز باشد .
و امّا در مثال سوّم :
عبارت « الف سنة الّا خمسين عاما » در ابتداء « الف سنة » يعنى هزار سال بوده سپس كلمه « الّا خمسين عاما » را به آن اضافه كرده و از مجموع عبارت نهصد و پنجاه سال را اراده كردند پس اين تركيب بعد از تقييد به معنائى آمد كه قبلا واجد آن نبود در نتيجه معناى دوّم را بايد معناى مجازى بدانيم درحالىكه خصم خود آن را در معناى دوّم حقيقت مىداند نه مجاز .
قوله : حجّة القائل بانّه ان خصّ به غير مستقلّ : ضمير در « انّه » به عام راجع است .
قوله : انّه لو كان التّقييد الخ : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » مىباشد .
قوله : فلكونه موضع وفاق من الخصم : ضمير در « لكونه » به اخير راجع است .
قوله : كلّ واحد من المذكورات : مقصود از « مذكورات » سه مثال مسلمون و المسلم و الف سنة الّا خمسين عاما مىباشد .
قوله : بقيد هو كالجزء له : ضمير « هو » به « قيد » راجع بوده و ضمير در « له » به كلّ واحد من المذكورات راجع است .
قوله : و قد صار بواسطته لمعنى غير ما وضع له اوّلا : ضمير در « صار » به كلّ واحد من المذكورات عود كرده و در « بواسطته » به قيد راجع است .
قوله : و هى بدونه لما نقلت عنه : ضمير « هى » به مذكورات و در « بدونه » به قيد راجع است چنانچه ضمير در « نقلت » به مذكورات و در « عنه » به ماء موصوله در « لما » عود مىكند .
قوله : و معه لما نقلت اليه : ضمير در « معه » به قيد راجع است و در « نقلت » به مذكورات و در « اليه » به ماء موصوله در « لما » عود مىكند .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 809
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٨٠٩