المشابهة المعتبرة لتصحيح الاستعمال و ذلك هو المعنىّ بقولهم « لا بدّ من بقاء جمع يقرب » .
ترجمه :
جواب
مرحوم مصنّف در جواب از سؤال مزبور مىفرماين :
بدون ترديد هريك از افراد عامّ بعض مدلول آن بوده ولى جزء نيستند ، چگونه بتوان آنها را جزء دانست درحالىكه طبق آنچه قبلا گفته شد مدلول و معناى عامّ عبارتست از « كلّ فرد » نه مجموع افراد تا بتوان در مدلولش جزء و كلّ را تصوّر نمود .
و از اين تقرير ظاهر شد كه مصحّح استعمال مجازى در مورد بحث آنطور كه توهّم شده علاقه كلّ و جزء نيست بلكه علاقه مشابهت يعنى اشتراك معناى حقيقى و مجازى در صفتى از صفات مىباشد ازاينرو لازم است در استعمال لفظ عامّ در خاصّ كثرتى متحقّق بوده كه بمدلول عامّ نزديك باشد و بدين ترتيب مشابهت معتبر در تصحيح استعمال تحقّق يافته و استعمال مجازى بدون اشكال صورت گيرد و همين معنا مقصود حضرات است كه مىگويند در تخصيص عامّ ناچاريم از بقاء معناى جمعى كه به مدلول عامّ نزديك باشد .
تفصيل
حاصل فرموده مصنّف در جواب از اشكال اينست كه :
اساسا در مورد بحث استعمال مجازى نبوده بلكه استعاره است يعنى علاقه مصحّحه مشابهت بين معناى حقيقى و مجازى است .
و مقصود از مشابهت اينست كه موضوع له و مستعمل فيه بايد در صفتى از صفات با يكديگر مشترك باشند نظير استعمال لفظ « اسد » كه براى حيوان
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 766
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٦٦