1 - اوّلا قبول نداريم مقصود از ضمير در « معكم » صرفا موسى و هارون باشند بلكه فرعون نيز با ايشان مراد بوده و بدين ترتيب ضمير جمع به اقلّ مراتبش كه عدد سه باشد اطلاق شده و به آن نمىتوان براى اثبات مدّعا تمسّك نمود .
2 - ثانيا بپذيريم كه مخاطب بضمير تنها موسى و هارون باشند و از ضمير جمع عدد دو اراده شده است .
مىگوييم :
استعمال اعمّ است از حقيقت و مجاز و اين استعمال در اينجا مجازى است چه آنكه اطلاق لفظ بر معنائى زمانى بنحو حقيقت است كه دليل و قرينه بر مجازيّت آن قائم نباشد نه مثل چنين موردى كه قبلا دليل بر مجاز بودن اطلاق صيغه جمع در عدد دو اقامه نموده و گفتيم :
وقتى صيغه جمع بدون قرينه القاء مىشود متبادر به ذهن بيش از عدد دو است و همين تبادر علامت آنست كه استعمال صيغه در عدد دو بنحو مجازيّت است زيرا يكى از ادلّه بر مجازى بودن استعمال لفظ در معنائى تبادر غير آن معنا از لفظ مىباشد .
و پس از آن مستدلّ در استدلال سوّمش فرمود :
از ادلّهاى كه مدّعاى ما را اثبات مىكند تصريح معصوم عليه السّلام است به اينكه عدد دو جماعت مىباشد چه آنكه حضرتش فرمود : اثنان و فوق آن جماعت مىباشند .
مرحوم مصنّف مىفرماين :
مخفى نماند كه بين معناى « جمع » و صيغه جمع تفاوت و فرق است چه آنكه معناى لفظ : ج م ع همان تعدّد باشد و پرواضح است كه اين معنا بر عدد دو نيز صادق بوده و در اين احدى نزاع و صحبتى ندارد و عبارت مذكور نيز مفادّش همين است يعنى معصوم فرمودهاند :
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 738
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٣٨