الّا انّ اقلّ مراتب الخصوص باعتبار القطع بارادته يصير متيقّنا و يبقى ما عداه مشكوكا فيه الى ان يدلّ دليل على الارادة و لا نجد فى هذا منافاة للحكمة بوجه .
ترجمه :
تحقيق مرحوم مصنّف در جواب از استدلال شيخ عليهالرّحمه
مرحوم مصنّف مىفرماين :
تحقيق آنست كه در جواب شيخ اينطور بگوئيم :
لفظ جمع منكّر وقتى براى معناى جمع كه مشترك بين عموم و خصوص است وضع شده باشد لا جرم در هنگام اطلاق احتمال هر دو معنا از آن داده مىشود نظير الفاظ مشترك ديگر كه چنين مىباشند .
منتهى اقلّ مراتب به ملاحظه اينكه قطع به ارادهاش داريم متيقّن گشته و باقى مشكوك بوده تا دليلى بر مراد بودن آنها نيز وارد شود و در اين امر هيچ جهتى كه با حكمت تنافى داشته باشد وجود ندارد .
قوله : المشترك بين العموم و الخصوص : مقصود از « عموم » تمام مراتب جمع بوده و از « خصوص » تنها اقلّ مراتب مىباشد .
قوله : كان عند الاطلاق : ضمير در « كان » به جمع راجع است .
قوله : محتملا للامرين : مقصود از « امرين » عموم و خصوص مىباشد .
قوله : كسائر الالفاظ الموضوعة للمعانى المشتركة : همچون لفظ « عين » كه مشترك است بين معانى متعدّد لذا وقتى بدون قرينه معيّنه بر يكى از آنها القاء شود نمىتوان لفظ را بر هيچيك از معانى حمل كرد فقط تنها فرقى كه لفظ جمع با ساير الفاظ مشتركه دارد اينست كه :
در الفاظ ديگر قدر متيقّن وجود نداشته و تمام معانى در عرض هم قرار دارند ولى در جمع اقلّ مراتب قطعى الإرادة و متيقّن الدّخول مىباشد از
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 728
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٢٨