و عن الثّانى :
بانّه مجاز ، لعدم الاطّراد .
ترجمه :
جوابى كه از دو دليل مذكور داده شده است
از دليل اوّل اينطور جواب دادهاند كه :
لفظ مفرد معرّف به ادات در مثال مذكور افاده عموم نمىكند زيرا مدلول عامّ كلّ فرد ، فرد است و معناى جمع مجموع افراد مىباشد و بين اين دو تفاوت بسيار است .
و از دليل دوّم جوابى اينچنين دادهاند :
استثناء از مفرد ، مجاز است بدليل آنكه چنين استثنائى اطّراد و شيوع ندارد .
تفصيل
شرح جواب از دليل اوّل آنست كه :
فرق است بين عموم و جمع چه آنكه معناى عموم عبارتست از استغراق افراد در حكم بهطورىكه همه آنها در آن واحد و در عرض يكديگر مشمول حكم واقع شوند و احدى از آنها خارج قرار نگيرد ازاينرو مكلّف اگر يكى را مورد حكم قرار ندهد مدلول عموم را ايجاد نكرده و بدين ترتيب عاصى محسوب مىشود .
و به عبارت ديگر :
وقتى حكمى بر موضوعى بنحو عموم جعل شد بتعداد افراد موضوع حكم جعل گرديده است بهنحوىكه هركدام از افراد حكمشان از ديگرى