دليل مزبور نه تنها بر عليه ما نيست بلكه مؤيّد و كمك ما نيز مىباشد .
و امّا اينكه گفته شد استعمال الفاظ در خصوص اغلب و در عموم اقلّ است و ظاهرا معناى اغلب را حقيقت و اقلّ را مجاز قرار مىدهند .
مىگوييم : اين كلام بسيار متين و صحيح است ولى در موردى درست و قابل اعتماد است كه دليل بر حقيقت بودن اقلّ اقامه نشده باشد درحالىكه قبلا با دليل حقيقت بودن الفاظ را در معناى عموم كه اقلّ است ما باثبات رسانيديم و با وجود دليل ديگر چنين استدلالى جا ندارد .
و امّا تمسّك به شهرت و عبارتى كه از ابن عبّاس نقل شده :
بايد بگوئيم :
تمسّك به چنين شهرتى خالى از ضعف و سستى نيست زيرا در باب اثبات معانى الفاظ لازم است به ادلّه متقنه و براهين يقينيّه تمسّك كرد و قبلا گفته شد باب اثبات معانى الفاظ توقيفى بوده و صرفا از طريق نقل يا اعمال علائم حقيقت و مجاز ثابت مىشود .
قوله : خروج البعض عنها : يعنى از صيغ .
قوله : ظاهر فى انّها للعموم : ضمير در « انّها » به صيغ راجع است .
قوله : على انّ ظهور كونها الخ : كلمه « على » يعنى علاوه بر اين و ضمير در « كونها » به صيغ راجع است .
قوله : على انّها حقيقة فى الاقلّ : ضمير در « انّها » به صيغ راجع است .
قوله : قد بيّنّا قيام الدّليل عليه : ضمير در « عليه » به اقلّ راجع است .
قوله : هذا : يعنى خذ ذا .
متن :
اصل الجمع المعرّف بالاداة يفيد العموم حيث لا عهد و لا نعرف فى ذلك مخالفا من الاصحاب و محقّقوا مخالفينا على هذا ايضا .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 702
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٠٢