لازم مىآيد يعنى لازمه اين فرض آنست كه اگر تمام فقهاء از تعريف خارج نشوند لا اقلّ اكثر ايشان از اين حدّ بيرون هستند چه آنكه در بين فقهاء كمتر كسى است كه به تمام احكام از ابتداء طهارت تا آخر ديات محيط و مسلّط باشد .
قوله : انّه ان كان المراد : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » است .
قوله : لدخول المقلّد : مقصود دخول علم مقلّد در تعريف است .
قوله : اذا عرف بعض الاحكام كذلك : مقصود از « كذلك » از روى دليل تفصيلى است .
قوله : لانّا لا نريد به العامى المحض : ضمير در « به » به مقلّد راجع بوده و اين عبارت جواب از سؤال مقدّرى است به همان تقريرى كه در شرح گذشت .
قوله : و قد يكون عالما : ضمير مستتر در « يكون » به مقلّد راجع است .
قوله : من تحصيل ذلك : مشاراليه « ذلك » بعض الاحكام عن ادلّتها مىباشد .
قوله : لعلوّ رتبته : يعنى رتبه مقلّد .
قوله : مع انّه ليس بفقيه : ضمير در « انّه » به مقلّد مذكور راجع است .
قوله : و ان كان المراد بها : ضمير در « بها » به احكام راجع است .
قوله : لخروج اكثر الفقهاء عنه : ضمير در « عنه » به حدّ راجع است .
قوله : ان لم يكن كلّهم : يعنى ان لم يكن كلّهم خارجا .
قوله : لانّهم لا يعلمون : ضميرهاى جمع به فقهاء راجع است .
قوله : بل بعضها او اكثرها : ضميرهاى مؤنّث به احكام عود مىكند .
متن : ثمّ انّ الفقه اكثره من باب الظّنّ لابتنائه غالبا على ما هو ظنّى الدّلالة او السّند فكيف يطلق عليه العلم .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 75
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٥