چون مرّه و تكرار نيز از قبيل همين خصوصيّات مىباشند پس بايد آنها را از مدلول صيغه خارج بدانيم .
بلى ، قطعا مىتوان گفت مراد آمر و مقصودش « مرّه » مىباشد يعنى بنده و شخص مأمور چارهاى از انجام فعل به قدر يكبار ندارد و مسلّما آن را لازم است ايجاد كند ولى نه از باب اينكه معناى صيغه مرّه و مدلول حقيقى آن اين معنا باشد بلكه از اين جهت كه كمترين فرد و مبلغى كه حقيقت و ماهيّت مأمور به در ضمن آن ايجاد مىشود مرّه مىباشد چه آنكه ارباب علم فرمودهاند :
الطّبيعة توجد بفرد و تنعدم بجميع الافراد .
پس بنده و مأمور از اتيان آن و امتثالش چارهاى ندارد زيرا امتثال امر و ايجاد طبيعت تكليف فرضى است به عهده وى كه انجامش به آوردن فعل بطور مرّه حاصل مىگردد .
قوله : خارجان عن حقيقته : يعنى حقيقت امر .
قوله : كالزّمان و المكان : يعنى همانطورىكه زمان و مكان خارج از مدلول امر هستند .
قوله : و نحوهما : يعنى شبه زمان و مكان .
قوله : و لا آلة يقع بها الضّرب : ضمير در « بها » به آلت راجع بوده و جمله « يقع بها » صفت براى « آلت » مىباشد .
قوله : اقلّ ما يمتثل به الامر : ضمير در « به » به ماء موصوله راجع است .
قوله : هو المرّة : ضمير « هو » به « اقلّ ما يتمثل » راجع است .
قوله : لم يكن بدّ من كونها مرادة : كلمه « بدّ » بضمّ با و تشديد دال يعنى چاره و ضمير در « كونها » به مرّه عود مىكند .
قوله : و يحصل بها الامتثال : ضمير در « بها » به مرّه راجع است .
قوله : بالامر بها : كلمه « بالامر » جار و مجرور ، متعلّق است به « المطلوبة » و ضمير مجرورى در « بها » به مرّه عود كرده و اين جار و مجرور
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 278
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٧٨