موضوع له لفظ را نمىتوان اثبات كرد .
و تواتر اگرچه دليل محكم و قابل استنادى مىباشد ولى يقينا در اينجا موجود نمىباشد و شاهد بر اين مدّعا دو امر مىباشد :
الف : اگر در واقع دليل تواترى در اينجا مىبود عادتا پس از فحص و جستجوى فراوان از آن مىبايد به نظر مىرسيد درحالىكه باتّفاق همه باحثين اين دليل وجود ندارد .
ب : اساسا اگر يكى از معانى بتواتر ثابت شده بود اينهمه نزاع و اختلاف در بين نبود پس نفس اختلاف ارباب فنّ خود كاشف مسلّمى است از فقدان دليل متواتر .
قوله : بانّه لو ثبت كونه موضوعا لشيء من المعانى : ضمير در « بانّه » به معناى « شأن » مىباشد و ضمير در « كونه » به امر عود مىكند و كلمه « شىء من المعانى » يعنى احد المعانى .
قوله : لثبت بدليل : ضمير فاعلى در « ثبت » به كونه موضوعا لشيء من المعانى راجع است .
قوله : و اللّازم منتف : مقصود از « لازم » وجود دليل مىباشد .
قوله : و لا مدخل له : ضمير در « له » به عقل عود مىكند .
قوله : و هو امّا الآحاد : ضمير « هو » به نقل راجع است .
قوله : و لا يفيد العلم : ضمير در « لا يفيد » به آحاد راجع بوده و كلمه « واو » حاليه است .
قوله : و العادة تقضى : يعنى عادت حكم مىكند .
قوله : فكان الواجب ان لا يختلف فيه : يعنى فكان الثّابت عدم الاختلاف فيه .
ضمير در « فيه » به تواتر راجع است .
متن : و الجواب :
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 268
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٦٨