ترجمه :
سؤال و اشكال
اگر مستشكل در مقام اشكال بگويد :
فرموده امام عليه السّلام : كلّ شيئ لك حلال حتّى تعرف الحرام و نظير آن از روايات و اخبار ديگر دلالت دارند بر حلال بودن مشتبهات اعم از مشتبهات در شبهه بدويّه كه از علم اجمالى مجرّد هستند و مشتبهاتى كه مقرون به آن مىباشند با اين فرق كه در شبهات بدويه كلّ مشتبهات در عرض هم حلال بوده ولى در شبهات مقرون بعلم اجمالى مشتبهات در طول هم و على البدل حلال مىباشند .
امّا حلّيت مشتبهات در شبهات بدويه : دليل آن اينستكه رخصت و اذن در ارتكاب هرشبههاى كه از علم اجمالى مجرّد است منافات با رخصت دادن نسبت به اتيان و ارتكاب غيرش ندارد زيرا احتمال دارد كه در واقع جمگلى حلال باشند بنابراين اگر بناء گذارديم بر اينكه مايعى كه خمر و خلّ بودنش مشتبه است ، خلّ و سركه است هيچ تنافى ندارد كه مشتبه ديگر را خلّ و سركه فرض كنيم چه آنكه ممكن است در واقع هردو سركه باشند .
و امّا حلّيت مشتبهات در شبهات مقرون بعلم اجمالى و رخصت در آنها : بايد بگوييم :
بناء گذاردن بر خلّ بودن يكى از دو مشتبه چون مستلزم آنست كه مشتبه ديگر را محرّم و خمر بدانيم لاجرم جائز نيست كه نسبت به هردو رخصت صادر شده و در عرض هم هردو سركه و مايع حلال فرض شوند .
بلى ، اينمقدار ممكن است كه رخصت در ارتكاب مشتبه را باينمعنا تلقّى كنيم كه ارتكاب آن جائز بوده و بايد بناء گذارد كه حرام غير آن مىباشد مثلا رخصت دادن در ارتكاب حد المشتبهين به خمر با علم اجمالى به خمر بودن يكى از آن دو معنايش
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 75
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٥