و كما اذا علم التاجر اجمالا بابتلائه فى يومه او شهره بمعاملة ربويّة ، فهل يجب عليه الامساك عمّا لا يعرف حكمه من المعاملات فى يومه او شهره ام لا ؟
التحقيق ان يقال : انّه لا فرق بين الموجودات فعلا و الموجودات تدريجا فى وجوب الاجتناب عن الحرام المردّد بينها اذا كان الابتلاء دفعة و عدمه لاتّحاد المناط فى وجوب الاجتناب .
ترجمه :
امر ششم
اگر محتملات و مشتبهات در شبهه محصوره تدريجا در خارج تحقق يابند نظير زنى كه همسر مردى است و از نظر عادت حيضى مضطربه است يعنى وقت و زمان عادتش را فراموش نموده اگرچه بعددش آگاه و مطّلع است لذا اجمالا مىداند كه در هرماه سه روز را حيض است منتهى اين سه روز ممكنست سه روز از اوّل ماه بود كما اينكه ممكنست سه روز بعد يا سه روز بعد از آن و همچنين تا پايان ماه باشد در اينمثال آيا بر شوهر واجب است از همسرش در تمام ايام ماه اجتناب كند و نيز بر زن لازم است طول ماه از داخل شدن به مسجد و يا خواندن سورههاى سجدهدار پرهيز كند يا اينطور نيست ؟
مثال ديگر :
تاجرى اجمالا مىداند كه در امروز يا در طول ماه بالاخره مبتلا به يك معامه ربوى مىشود آيا بر او لازم است كه از هرمعاملهاى كه در امروز يا در ماه برايش پيش مىآيد و حكمش را نمىداند اجتناب كند يا اجتناب از آن لازم نيست ؟
مقتضاى تحقيق آنست كه بگوييم :
بين موجودات بالفعل و تدريجى الوجود هيچ فرقى نبوده و در هردو بر مكلّف لازم است كه از حرام مردّد و مشتبه بين آنها اجتناب كند مشروط باينكه ابتلاء به اطراف دفعتا باشد زيرا مناط و ملاك لزوم اجتناب در هردو واحد است .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 236
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٣٦