شرح مقصود
حاصل فرموده مصنّف آنست كه :
محتملات و مشتبهات در شبهه محصوره از دو فرض خارج نيستند :
الف : آنكه جملگى بالفعل و در يك زمان وجود دارند نظير انائين مشتبهين يا امثله ديگر كه شرح آن و حكمش گذشت و گفته شد كه بر مكلف لازم است از تمام آنها اجتناب نمايد .
ب : آنكه تحقّق آنها در طول هم بوده و باصطلاح تدريجى الوجود مىباشند .
مرحوم مصنّف براى آن در اينجا دو مثال ذكر فرموده به اين شرح :
مثال اوّل :
زنى از نظر عادت وقتيه مضطربه است بطورى كه هرسه روزى از ماه كه فرامىرسد احتمال مىدهد مبتلا به حيض باشد قهرا چون هرماهى مشتمل بر ده تا سه روز است محتملات و مشتبهات اين سه زن ده تا سه روز است كه اين محتملات در يك زمان و در يك عرض متحقّق نبوده بلكه در طول يكديگر تحقق مىيابند چه آنكه بديهى است تا سه روز اوّل سپرى نشود سه روز دوّم نيامده همانطورى كه قبل از انقضاء سه روز دوّم نوبت به تحقّق سه روز سوّم نمىرسد چنانچه بايد سه روز سوّم تمام شود تا سه روز چهارم بيايد و امر به همين منوال است تا ماه تمام شود .
مثال دوّم :
شخص تاجرى مىداند كه در طول امروز يا در سراسر ماه به يك معامله ربوى مبتلا مىگردد ، بديهى است چون معاملات عادتا يكى پس از ديگرى صورت مىگيرد و در عرض هم واقع نمىشوند لاجرم محتملات و مشتبهات در اينمثال نيز تدريجى الوجود مىباشند .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 237
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٣٧