مقاله مرحوم تنكابنى در ايضاح الفرائد
مرحوم تنكابنى در ايضاح الفرائد مىفرمايد :
يعنى مستفاد از اخبار حجّيت ظاهر و طريقيتش الى الواقع مىباشد كه بدين وسيله واقع مشخص شده و بر مؤدّاى ظاهر تمام آثار واقع كه از جمله آنها تنجّس ملاقى با آن است بارمىشود نظير اينكه بيّنه بر نجاست جسمى قائم شود پس همانطورى كه در اينفرض تمام آثار نجس واقعى را بر آن بارمىكنيم عينا نجسى كه ظاهر بر آن دلالت كند نيز همينطور بوده و آثار نجس واقعى بر آن مترتب مىگردد بلكه مىتوان گفت اگر با استصحاب نيز نجاست جسمى ثابت شود همين حكم را دارد بخلاف محل كلام در اينجا چه آنكه آنچه از عقل و نقل استفاده مىشود آنست كه از مشتبهين بايد احتياط نمود و آنها را در باب طهارت و اكل و شرب مورد هجر مىبايد قرار داد و اين اصل تعبّدى است بدون اينكه دليلى آن را اثبات كرده و آن را بمنزله نجس واقعى در جميع احكام قرار دهد پس به مقدارى كه تعبّد خاص مقتضى است به آن ملتزم شده و ماوراء آن كه از جمله نجاست ملاقى باشد را نمىپذيريم .
قوله : لا انّه اوجب خصوص الوضوء بخروجه : ضمير در « انّه » و « اوجب » به شارع و در « بخروجه » به بلل عود مىكند .
قوله : و به يندفع الخ : ضمير در « به » به آنچه ذكر شد راجع است و مراد از آن اختلا مفاد اخبار در دو مسئله مىباشد چه آنكه اخبار در باب بلل مفادشان ترتب جميع آثار نجس واقعى بر بلل بوده ولى مفاد آنها در مسئله شبهه محصوره صرفا وجوب هجر مشتبهين و اجتناب از آن دو است بدون اينكه بر نجاست آنها دلالتى داشته باشند .