موجب ثبوت عقاب گردد اگرچه در واقع عقابى هم نباشد و قبلا در برخى از مسائل شبهه تحريميه درباره همين مطلب پارهاى سخن بميان آمد .
شرح مقصود
قوله : فان قلت : قبلا مرحوم مصنّف فرمودند ظن به ضرر بعنوان طريق اخذشده نه به صورت موضوع لذا وجوب اجتناب از مظنون الضرر ارشادى است نه نفسى اين بيان از ايشان زمينه فراهم نموده است براى سؤال مذكور كه شرحش چنين است :
مواردى داريم كه ظن به ضرر در آنها موضوع اخذ شده لذا وجوب اجتناب از مظنون الضرر در اينمورد وجوب نفسى دارد و از جمله اين گونه موارد موردى است كه ذيلا توضيح مىدهيم .
در مسئله شكر منعم حضرات اماميّه كلّا فرمودهاند :
شكر منعم واجب مىباشد و دليل بر آن اينستكه :
در ترك آن احتمال ضرر و عقاب بوده و چون دفع ضرر محتمل لازم است لاجرم شكر منعم واجب مىباشد زيرا با مبادرت به آن ضرر احتمالى دفع مىگردد .
سپس اين مستدلّين فرمودهاند :
ثمره قائل شدن بوجوب شكر منعم آنست كه :
اگر كسى احتمال دهد پيامبرى ظهور نموده و ادّعاى نبوّت داشته و مردم را بسوى خويش فراخوانده است ولى اين دعوت بسمع وى نرسيده باشد مقتضاى وجوب شكر منعم بانضمام لزوم دفع ضرر محتمل آنست كه اگر شخص مزبور در صدد تفحّص و تجسّس از پيامبر محتمل الظهور برنيايد مستحق مؤاخذه و عقاب باشد اگرچه پيامبرى در واقع ظهور نكرده و بدين ترتيب عقاب و مؤاخذهاى هم بحسب واقع وجود نداشته باشد .
با توجّه به ذكر اين ثمره به خوبى مىتوان دريافت كه نظر حضرات به اين نكته است
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 154
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٥٤