امكن المناقشة فى بعضها فمجموعها فى مثل ذلك كاف شاف فى هذا المقام و اللّه اعلم بحقائق الاحكام . انتهى .
ترجمه :
گفتارى ديگر از مرحوم شيخ حرّ عاملى
سپس مرحوم شيخ حرّ فرموده است :
و از جمله امورى كه فارق است بين شبهه حكميّه و شبهه موضوعيّه اينستكه :
در شبهه تحريميّه اجتناب از حرام عقلا و نقلا واجب است و اين اجتناب تحقّق پيدا نمىكند مگر باينكه از تمام اشيائيكه محتمل التحريم بوده يعنى حكم شرعى آنها مشتبه است اجتناب و پرهيز شود .
و نيز در موردى كه منشاء شبهه اجمال النّصّ بوده بايد از تمام افرادى كه فرديّت آنها براى حرام غير ظاهر مىباشد اجتناب شود .
و پرواضح است مقدّمهاى كه واجب بواسطه آن در خارج تحقّق پيدا نموده و فرض اينستكه مقدور مىباشد واجب است ، بنابراين در مورد كلام اجتناب و احتياط از تمام افراد محتمل الحرمة لازم و واجب مىباشد .
سپس شيخ حرّ فرموده :
و غير اين وجوه ، از ادلّه و وجوه ديگركه تمام بين شبهه حكميّه و شبهه موضوعيّه را فرق گذارده و با دقّت در آنها به خوبى مىتوان پى برد كه چرا در شبهات حكميّه احتياط و اجتناب لازم بوده ولى در شبهات موضوعيّه واجب نمىباشد .
البتّه برخى از اين وجوه اگرچه قابل مناقشه و اشكال هستند ولى مجموع من حيث هو المجموع در اينمقام كافى و شافى است و اللّه اعلم بحقائق الاحكام .
شرح مقصود
حاصل فرموده مرحوم شيح حرّ در عبارات مذكور اينستكه :
در شبهات حكميّه تحريميّه اعمّ از آنكه منشاء شك فقدا نصّ بوده يا اجمال نصّ باشد اجتناب از حرام واقعى بدليل عقل و نقل واجب است و بدون ترديد اين