قوله : انّ الشّبهة فى نفس الحكم : يعنى شبهات حكميّه .
قوله : يسئل عنها الامام : زيرا شأن امام عليه السّلام بيان احكام مىباشد .
قوله : بخلاف الشّبهة فى طريق الحكم : يعنى شبهه موضوعيّه .
قوله : لعدم وجوب السّؤال عنه : زيرا علم پيدا كردن بموضوعات واجب نبوده و از طرف ديگر بيان موضوعات و واضح كردن آنها نيز شأن امام عليه السّلام نيست .
قوله : بل علمهم بجميع افراده : يعنى افراد موضوع .
قوله : غير معلوم : مؤلّف گويد البتّه از نظر مرحوم شيخ حرّ معلوم نيست .
قوله : او معلوم العدم : يعنى مىدانيم كه علم به تمام موضوعات ندارند .
مؤلّف گويد :
اين عبارت حاكى است از اينكه قائل آنطور كه بايد امام عليه السّلام را بشناسد نشناخته و علم آن جناب را از سنخ علوم متعارف بشرى و عادى دانسته است .
قوله : لانّه من علم الغيب : ضمير در « لانّه » به علم بموضوعات راجع است .
مؤلّف گويد :
اوّلا : علم بموضوعات را علم غيب نگويند چه آنكه بسيارى از افراد متعارف بشر موضوعات را آگاه بوده كه ديگران از آنها بىاطّلاع هستند و لازمه كلام شيخ حرّ اينستكه ايشان به غيب آگاه و عالم باشند ، بلكه مقصود از علم غيبى كه غير از حقتعالى احدى به آن آگاه نيست امورى است كه متعلّق بداء واقع مىشوند چه آنكه عقيده حقّه و صحيحه آنست كه امور بدائى را احدى غير از خالق سبحان آگاه نيست و اينعلم از مختصّات ذات واجب الوجود است فرقا بين الواجب و الممكن .
ثانيا : علم بموضوعات بفرض از مصاديق غيب باشد هيچ دليلى نداريم كه ائمّه عليهم السّلام اصلا غيب را نمىدانند بلكه خود شيخ حرّ معترف است كه ذوات مقدّسه اجمالا به غيب آگاهند پس چه اشكالى دارد كه غيوبى را كه ايشان عالمند شامل موضوعات نيز باشد و اگر بنا شد كه حضرات ائمّه عليهم السّلام اجمالا غيب را بدانند ديگر معنا ندارد كه شيخ حرّ صغرى و كبرائى تشكيل داده و نتيجهاى كه از آن مىگيرد اين باشد كه اين ذوات مقدّسه پس علم بموضوعات ندارند .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 520
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٥٢٠