مقاله مرحوم سيّد محمّد باقر يزدى عليه الرّحمه
مرحوم محقّق يزدى در ذيل اينفقره از عبارت مىفرماين :
انصاف اينستكه ضرر باختلاف اشخاص و اوقات و مقادير مختلف مىشود ، پس بعد از ملاحظه اين امور بسا مىيابيم كه عقل نسبت به دفع ضرر مشكوك حكم مىكند على الخصوص ضررى كه موجب هلاكت يا امرى قريب به آن باشد و بر همين اساس دانشمندان اماميّه و معتزله بر اثبات وجوب نظر در معرفت بارىتعالى اينطور استدلال نمودهاند :
نظر و دقّت مقدّمه براى معرفت صانع است و معرفت صانع نيز مقدّمه براى دفع خوف ضرر از نفس است و خوف ضرر منشأش آنست كه انسان ملاحظه مىكند و خود را مستغرق در انواع نعم الهى مىبيند لاجرم احتمال مىدهد كه منعم ارادهاش بر اين تعلّق گرفته كه شكر اين نعم بجاى آورده شود بطورى كه اگر شكر حاصل نگردد نعم را از وى سلب كند .
اشاعره كه منكر تحسين و تقبيح عقلى هستند . معذلك اين استدلال را تخطئه نكردهاند على الخصوص در مسئله وجوب شكر منعم و اباحه اشياء پس از آنكه از اصل فاسد و مبناى بىاساس خود تنزّل كرده نگفتهاند :
وجوب دفع خوف و ضرر را قبول نداريم منتهى در مقام تضعيف استدلال اماميّه و معتزله اظهار كردهاند :
قبول نداريم كه با حصول معرفت خوف زائل گردد .
و بهرتقدير هيچ ترديدى نيست در اينكه خوف ضرر براى شخصى كه معرفت بصانع هنوز پيدا نكرده و در شناختن حقتعالى نظر و دقّت ننموده امرى است محتمل نه مظنون و لذا ما تحقيق اين بحث را در فنّ كلام نموده و گفتهايم گنجاندن بعضى از مقدّمات در اين دليل مثل « انّ المنعم قادر على سلب النعمة » مستدرك و زائد است چنانچه آوردن مقدّمهاى را كه حضرات تركش كردهاند يعنى « انّ للنّعم منعما » لازم و حتمى است .
امّا مستدرك بودن مقدّمه مزبور ، بخاطر آنست كه مفاد آن نزد ناظر چندان قطعى