در جواب مىگوئيم : اين بيان كافى براى جواز ارتكاب نمىباشد زيرا قبول نداريم كه عقل حكم بقبح عقاب بلا بيان نمايد بدليل بيان و تقريرى كه مرحوم شيخ الطّائفه در كتاب عدّه در دفع قاعده لطف ايراد نموده و فرمودهاند : گاهى مفسده در اعلام بوده و مصلحت در ترك بيان و به حالت وقف گذاشتن مىباشد و وقتى اين احتمال قائم شد كه مصلحت ممكنست در ترك بيان باشد ابدا بمجرّد عدم بيان عقل حكم بقبح عقاب نمىكند .
ثانيا : اختيار مىكنيم كه مراد از « ضرر » ، ضرر دنيوى يعنى امورى كه در ترتّب آنها علم و جهل مدخليّتى ندارند مىباشد .
شما فرموديد : اگر مراد ضرر دنيوى باشد قبول نداريم كه دفع آن عقلا لازم باشد و بفرض تسليم آن وجوب شرعى آن را منكر مىشويم .
در جواب مىگوئيم : چگونه مىتوان وجوب شرعى آن را انكار كرد در حالى كه اين وجوب با دليل قطعى و مسلّم يعنى آيه شريفه : و لا تلقوا بايديكم الى التهلكه
ثابت است چنانچه بسيارى از بزرگان از جمله مرحوم شيخ الطّائفه به آن جهت وجوب اجتناب از مضرّت دنيوى استدلال فرموده فلذا با آن اصالت الاباحه را دفع كردهاند .
قوله : و العقل لا يدفع ترتّبه : ضمير مجرورى در « ترتّبه » به « الضرر المتعلّق بامور الآخرة » راجع است .
قوله : كما صرّح به فى العدّة : ضمير مجرورى در « به » به عدم دفع عقل راجع است .
قوله : من انّه لو كان هناك : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » بوده و مشار اليه « هناك » عدم علم و جهل مىباشد .
قوله : مضرّة آجلة : يعنى ضرر اخروى و عقاب .
قوله : لبيّنها : ضمير فاعلى به شارع مقدّس و ضمير مفعولى به مضرّة راجع است .
قوله : و لا تلقوا بايديكم الى التهلكة : آيه ( 195 ) از سوره بقره .
متن :
قلت
لو سلّمنا احتمال المصلحة فى عدم بيان الضّرر الاخروى الّا انّ قولهم
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 475
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٧٥