مطلق باشد قبول نداريم اخبار من بلغ ظهور در تصحيح خصوص فعل مذكور داشته باشند .
و اشكال قبل از آن ( اشكال دوّم ) نيز مردود مىباشد و تقرير ردّ همان بيانى است كه در اوامر احتياط قبلا ايراد كرده و بدينوسيله محذور و اشكال دور را بر طرف ساختيم .
و امّا ايراد اوّل : انصاف اينستكه اين اشكال خالى از وجه صحيح نمىباشد چه آنكه ظاهر اين اخبار آنست كه عمل مفرّع بر بلوغ ثواب بوده و همين بلوغ ثواب داعى و باعث بر انجام فعل گرديده است .
و مؤيّد اين ظهور آنست كه عمل و فعل در بسيارى از اين اخبار مقيّد به طلب قول نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و التماس ثواب موعود گرديده و بديهى است كه عقل چنين فاعل و عاملى را مستحق مدح و ثواب مىداند .
و با توجّه باينمعنا مىگوئيم :
اگر در اخبار من بلغ اصل ثواب تثبيت و مورد تأكيد قرار داده شده باشد مىبايد آنها را مؤكّد حكم عقل باستحقاق مدح و ثواب قرار داد و امّا طلب نمودن شارع نسبت به اين فعل بايد بپذيريم كه :
اگر اين طلب بنحو ارشاد به حكم عقل و به منظور تحصيل ثوابى كه موعود است باشد پس لازمه استحقاق مذكور كه عقل به آن مستقلّ است بوده و آن عين امر به احتياط مىباشد .
و اگر بطور طلب مولوى شرعى كه از آن به استحباب تعبير مىشود باشد البتّه نمىتوان آن را لازمه حكم به تنجّز ثواب قرار داد زيرا حكم به تنجّز ثواب در واقع تصديق حكم عقل به تنجّز ثواب را مىنمايد در نتيجه حكم شرعى مزبور شبيه فرموده حقتعالى مىشود كه مىفرمايد :
و من يطع اللّه و رسوله يدخله جنّات تجرى الخ .
با اينفرق كه آيه شريفه وعده ثواب بر اطاعت حقيقيّه داده ولى اخبار من بلغ در مورد بحث وعده بر اطاعت حكميّه دادهاند در نتيجه وعده بر اطاعت حكميّه از باب وعده ثواب دادن بر نيّت خير بوده كه عبد با داشتن چنين نيّتى در حكم مطيع قرار
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 594
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٥٩٤