1 - شبهه حكميّهاى كه منشاء شبهه در آن عدم نصّ معتبر باشد .
2 - شبهه حكميّهاى كه منشاء شبهه در آن اجمال نصّ باشد .
3 - شبهه حكميّهاى كه منشاء شبهه در آن تعارض نصّين باشد .
4 - شبهه موضوعيّه .
مسئله اوّل
مسئله اوّل گفتيم عبارتست از شبهه حكميّهاى كه منشاء جهل و شبهه اين بوده كه نصّ معتبرى نباشد اعمّ از اينكه اصلا نصّى صدور نيافته يا در صورت صدور معتبر نباشد چنانچه خبر ضعيفى مثلا بر وجوب عاء هنگام رؤيت هلال وارد شده يا جماعتى از فقهاء به آن فتوى داده باشند .
در ايندو مثال اگرچه دليل بر وجوب قائم شده ولى معتبر نبوده و بعبارت ديگر حجّت نمىباشد و بهرصورت در اينمسئله حضرات مجتهدين ( اصوليّون ) با اخبارىها موافق بوده و جملگى در آن برائت جارى مىكنند فلذا مرحوم مصنّف در عباراتى كه گذشت يك نمونه از عبارات اخباريين را كه كلام مرحوم صاحب وسائل است در اين باب بعنوان شاهد نقل فرمودند :
قوله : فيما اشتبه حكمه الشرعى الكلّى : قيد « الكلّى » بخاطر آنست كه كلام در شبهه حكميّه است چه آنكه در شبهه موضوعيّه اگرچه حكم مشتبه است ولى حكم جزئى است نه كلّى .
قوله : و المعروف من الاخباريين هنا : مشار اليه « هنا » شبهه وجوبيّه است .
قوله : و حصل الشّك بين الفردين كالقصر و الا تمام الخ : مرحوم محقّق بارفروشى مىفرماين :
صاحب وسائل عليه الرّحمه در اينجا سه مثال ذكر نموده و جهتش آنست كه تنبيه كند بر اينكه حصول فرديّت براى كلّى بيكى از انحاء چهارگانه ممكنست باشد :
الف : باعتبار كلّى نوعى چنانچه در قصر و اتمام اينطور است زيرا ايندو فرد براى « صلوة الظهر » بوده كه آن نوعى از جنس صلوة مىباشد .
ب : باعتبار كلّى جنسى همچون ظهر و جمعه زيرا كلّى قدر مشترك بين ايندو