قوله : و عدم ترتّب العقاب الخ : كلمه « عدم ترتّب » مبتداء و خبرش « لا ينافى » مىباشد .
قوله : على مخالفته : يعنى مخالفت حكم شرعى .
قوله : لا ينافى ثبوته : ضمير در « ثبوته » به عقاب راجع است .
قوله : كما فى العزم على المعصية : در كتاب القطع در مبحث تجرّى ذكر شد كه از بسيارى اخبار اينطور استفاده مىشود كه بر قصد معصيت عقاب مترتّب است چنانچه از فرموده نبىّ اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه مىفرماين :
انّما يحشر النّاس على نيّاتهم .
( مردم با آنچه قصد و نيّت دارند محشور مىشوند ) .
و نيز در جائى ديگر فرمودهاند :
نيّة الكافر شرّ من عمله .
( قصد و نيّت كافر از عملش بدتر است ) .
اين معنا به خوبى استفاده مىگردد .
قوله : نعم لو فرض هناك الخ : مشار اليه « هناك » مقام تكلّم در ملازمه مىباشد .
قوله : على انّه لو انتفت الفعليّة انتفى الاستحقاق : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » مىباشد .
مؤلّف گويد :
غرض مرحوم مصنّف از اين عبارت آنست كه بيان بفرمايند تلازم بين عدم استحقاق و نفى فعليّت عذاب همانطورىكه از برخى اخبار استفاده مىشود عينا تلازم بين استحقاق و فعليّت عذاب از حيث وجود و عدم در صورت تحقّق اجماع و ثبوت آن حاصل مىباشد .
يعنى اگر متخاصمين و متنازعين در اين مسئله باهم متّفق شده و تسالم نمايند كه وقتى فعليّت عذاب منتفى بود استحقاق نيز منتفى است مىتوان براى نفى ملازمه به اين آيه استدلال نمود .
قوله : من بعض ما فرّعوا على تلك المسألة : مقصود از « تلك المسألة » مسئله حجّيّت عقل بوده و از « ما فرّعوا » مسئله ترتّب ثواب و عقاب بر موافقت حكم عقل و
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 81
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٨١