اطاعت مترتّب است ورود امر موجب ازدياد شىء ديگرى نمىباشد .
شرح مقصود
حاصل فرموده مصنّف در عبارات مذكور آنست كه :
براى حمل اخبار دالّه بر احتياط بر ارشاد دو شاهد در دست است :
1 - ظاهر اخبار مزبور اين است كه حكمت اجتناب از شبهه منحصرا رهائى از هلاكت واقعى است بهطورى كه اگر اين امر در بين نمىبود اثر و خاصيّت ديگرى بر احتياط مزبور بار نمىگشت و پرواضح است اگر اين اخبار نيز وارد نمىشده و مكلّف را باجتناب مأمور نمىساختند عقل خود حاكم بالاستقلال بوده و وى را برحذر نمودن از هلاكت واقعى وادار مىنمود پس لسان اين اخبار لسان ارشاد به حكم عقل مىباشد در نتيجه ثواب و اجرى بر اطاعت آنها مترتّب نگشته كما اينكه مخالفتشان مستلزم عقابى نمىباشد .
2 - در اخبار مزبور هم امر باجتناب از شبهه وارد شده و هم امر به حذر از حرام معلوم .
جاى ترديد و شبهه نيست كه امر به حذر از حرام معلوم صرفا براى ارشاد بوده بهطورى كه غير از خاصيّت موجود در مأمور به يعنى اجتناب از حرام هيچ اثر ديگرى برآن بار نيست و چون امر باجتناب از شبهه نيز با امر به حذر از حرام واقعى مقرون قرار داده شده نفس تقارن قرينه است كه بين اين دو بايد از اين حيث قدر مشتركى بوده و اجتناب از شبهه نيز همچون اجتناب از حرام معلوم مستلزم ثواب و اجر نباشد همانطورىكه تركش ملازم با عقاب و مؤاخذه نيست .
بنابراين مىتوان گفت ثواب و اجر بعنوان اينكه احتياط مستحب شرعى و مأمور به است ثابت نبوده ولى درعينحال از حيث انقياد و اطاعت حكميّه مىتوان بر احتياط و اجتناب از شبهه اجر و ثواب را مترتّب دانست در نتيجه صحيح است بگوئيم :
حال احتياط در شبهات و امر به آن حال اطاعت حقيقيّه و امر به آن بوده در اينكه غير از مدح و ثوابى كه اگر امر شرعى نيز به آن تعلّق نمىگرفت در آن موجود بوده و همواره برآن بار مىگشت پس ورود امر موجب ازدياد شىء نيست عينا در شبهات
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 407
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٠٧