ترجمه :
اعتبارى بودن فرق بين دو قسم استصحاب در كلام استرآبادى
مرحوم مصنّف مىفرماين :
و از اينجا روشن و واضح مىشود كه تغاير دو قسم اوّل و دوّم استصحاب در كلام محقّق ( ره ) باعتبار نحوه استدلال است نه آنكه حقيقتا و ماهيّتا باهم تفاوت داشته باشند چه آنكه مناط استدلال در اين قسم ( قسم دوّم ) ملازمه بين عدم الدّليل و عدم حكم بوده با قطع نظر از ملاحظه حالت سابقه ازاينرو جعل آن از اقسام استصحاب مبنى است بر اينكه در وقت شكّ حكم را برطبق حالت سابقه دانسته و از آن همين معنا اراده شود و لو به كمك دليل ديگر غير از اعتماد به حالت سابقه باشد لذا در صورت عدم العلم و حصول شكّ حالت سابقه را جارى مىكنيم ولى ملاك و مناط استدلال در قسم اوّل اعتماد به حالت سابقه بوده حتّى با عدم علم بفقدان دليل بر حكم .
شرح مقصود
حاصل فرموده مرحوم مصنّف در اين عبارت آنست كه :
بين دو قسم اوّل و دوّم از استصحاب در كلام مرحوم محقّق يعنى استصحاب حال العقل كه از آن به برائت اصليّه نام برد و قاعده عدم الدّليل دليل على العدم تغاير اعتبارى است چه آنكه اين دو از نظر كيفيّت استدلال باهم متفاوتند زيرا در قسم اوّل استدلال بملاك وجود حالت سابقه بوده و در واقع مدرك و مستند همان است ولى بخلاف قسم دوّم چه آنكه مناط در آن ملازمه بين فقدان دليل و نبودن حكم مىباشد بدون اينكه اصلا حالت سابقه ملحوظ باشد .
قوله : فى كلامه : يعنى كلام مرحوم محقّق .
قوله : فى هذا القسم : يعنى قسم دوّم .
قوله : فجعله من اقسام الاستصحاب : ضمير مجرورى در « جعله » به قسم دوّم راجع است .