ترجمه :
سؤال
اگر در مقام سؤال و اشكال به بيان مذكور گفته شود :
پس از مراجعه به ادلّه تفصيلا علم به حرام بودن بسيارى از امور پيدا مىكنيم و به غير آنها علم اجمالى ديگر نداريم پس اشتغال ذمّه به غير محرّمات معلومه تفصيلى متيقّن نبوده تا احتياطش واجب باشد .
و به عبارت ديگر :
علم اجمالى پيش از رجوع به ادلّه بوده ولى بعد از آن چنين علمى وجود ندارد .
شرح مقصود
حاصل اشكال اينست كه :
اگرچه قاعده اشتغال را قبول داشته و ما نيز معتقديم به اينكه اشتغال يقينى فراغ يقينى لازم دارد ولى تمسّك به اين قاعده عقلى جهت لزوم احتياط در مورد كلام ظاهرا اجنبى مىباشد زيرا قبل از رجوع به ادلّه شرعيّه علم ما بوجود محرّمات در دايره كبيره و واسعى بوده كه پس از مراجعه به آنها دايره آن صغير و محدود شده و علم ما به اشتغال ذمّه منحصر به معلومات تفصيلى مىگردد و به غير آنها هيچگونه علمى نداريم نه اجمالا و نه تفصيلا .
و به عبارت ديگر :
علم اجمالى بوجود محرّمات قبل از مراجعه به ادلّه شرعيّه است ولى پس از آن اين علم منحلّ مىگردد بعلم تفصيلى در خصوص محرّمات معلوم و شكّ بدوى در غير آنها و پرواضح است كه قاعده اشتغال تنها اطاعت و امتثال در خصوص معلوم تفصيلى را لازم و واجب مىنمايد نه امر محتمل و مشكوك را .
قوله : بوجود ما عداها : ضمير در « ما عداها » به امور كثيره راجع است .
قوله : و امّا بعده : يعنى بعد از رجوع به ادلّه شرعيّه .
متن : قلت
ان اريد من الادلّة ما يوجب العلم بالحكم الواقعيّ الاوّلىّ فكلّ مراجع